Ngành hóa chất lâm cảnh chật vật, Đức Giang có thoát được cơn sóng dữ?

Đề xuất tăng thuế xuất khẩu phốt pho vàng từ 5% lên 15% có thể gây áp lực lên lợi nhuận của các doanh nghiệp lớn như Đức Giang (DGC), nhưng đồng thời cũng là phép thử cho năng lực tái cấu trúc và chuyển đổi lên chuỗi giá trị cao hơn của ngành hóa chất Việt Nam.

Nếu dự thảo nâng thuế xuất khẩu phốt pho vàng lên 15% được thông qua, Đức Giang – “cỗ máy in tiền” một thời của ngành hóa chất – sẽ khó tránh khỏi đòn giáng trực diện vào biên lợi nhuận.

Trong bản dự thảo sửa đổi Nghị định 26/2023/NĐ-CP vừa được Bộ Tài chính trình lên Chính phủ, tâm điểm không nằm ở việc giảm thuế clinker hay tăng thuế hạt nhựa. Đề xuất gây chú ý nhất – và cũng là động thái tiềm ẩn nhiều hệ lụy – chính là việc nâng thuế xuất khẩu phốt pho vàng (P4) từ 5% lên 15%. Theo Bộ Tài chính, chính sách này nhằm bảo vệ tài nguyên quốc gia, giảm phát thải ô nhiễm và phục vụ cho tầm nhìn dài hạn: thúc đẩy các ngành công nghiệp chiến lược như bán dẫn, pin xe điện và hóa chất công nghệ cao.

Tuy nhiên, ẩn sau những mục tiêu phát triển bền vững là bài toán nan giải cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các ông lớn trong ngành. Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (DGC) – nhà xuất khẩu P4 số 1 châu Á với gần 1/3 thị phần toàn cầu – đang đứng trước rủi ro bị ăn mòn biên lợi nhuận. Dự phóng từ Chứng khoán Vietcap cho thấy, nếu mức thuế mới được thực thi, lợi nhuận sau thuế sau lợi ích cổ đông thiểu số của DGC giai đoạn 2025–2028 có thể sụt giảm tới 9%.

Tác động không dừng ở DGC. Công ty CP Phốt Pho Apatit Việt Nam (PAT) – đơn vị ghi nhận lợi nhuận quý I/2025 tăng 39% nhờ giá P4 tăng 8% – cũng có thể bị ảnh hưởng mạnh nếu lợi thế giá xuất khẩu bị bào mòn. Tương tự, Công ty TNHH MTV Hóa chất Cơ bản Miền Nam – thành viên của CSV – cũng hưởng lợi lớn từ đà tăng của P4 và vì thế, dễ bị tổn thương nếu chính sách mới đi vào thực tế.

Ngành hóa chất liệu có đang đối mặt một cú đánh thực sự?

Phân tích của Vietcap cho thấy, vẫn còn dư địa để giảm nhẹ tác động. Trước hết, DGC đang chủ động kiến nghị giữ nguyên mức thuế 5%. Với vị thế là đối tác chiến lược của các thị trường lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và Đài Loan – những nơi đề cao yếu tố ổn định và chất lượng trong chuỗi cung ứng – khả năng đàm phán về mức thuế thực tế vẫn bỏ ngỏ.

Thứ hai, với đặc thù sản phẩm chuyên biệt và nhu cầu khó thay thế, các doanh nghiệp lớn như DGC có thể chuyển phần chi phí thuế sang khách hàng mà không lo mất thị phần. Đặc biệt tại Đông Á, nơi DGC đã thiết lập hệ sinh thái khách hàng lâu dài, lợi thế đàm phán giá vẫn nằm trong tay bên cung ứng.

Cuối cùng, chiến lược dịch chuyển lên chuỗi giá trị cao hơn đang dần phát huy tác dụng. Việc đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm chế biến sâu từ P4 như axit photphoric nhiệt (TPA) – không chỉ tăng giá trị gia tăng mà còn tránh được “bẫy” thuế xuất thô – là một hướng đi mang tính dài hạn, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô.

Tuy vậy, với các doanh nghiệp nhỏ chưa đủ năng lực chế biến sâu hoặc thiếu nền tảng thị trường quốc tế, áp lực sẽ là không nhỏ. Khi khả năng đàm phán giá đầu ra hạn chế, chính sách thuế mới có thể nhanh chóng bào mòn lợi nhuận, thậm chí đẩy họ ra khỏi cuộc chơi xuất khẩu P4 – một cuộc chơi vốn đã khắc nghiệt và đòi hỏi sức bền tài chính lớn.

Rõ ràng, “cú siết” thuế phốt pho vàng lần này không phải một cú sốc tức thì, nhưng đủ để trở thành phép thử mang tính bản lề: ai thích ứng được, sẽ tiến hóa lên chuỗi giá trị cao hơn; ai chậm chân, sẽ bị đào thải trong vòng xoáy cạnh tranh toàn cầu ngày một gay gắt.