Ngành dầu khí Việt Nam đứng trước bước ngoặt lớn

Tháng 3/2026, thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào trạng thái căng thẳng cực độ khi xung đột địa chính trị tại Trung Đông leo thang, đặc biệt tại Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược trung chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ và 20% thương mại LNG của thế giới.

Trái ngược với các dự báo dư cung trước đó, sự gián đoạn tại điểm nghẽn này đã khiến nguồn cung sụt giảm đột ngột từ 8–10 triệu thùng/ngày. Hệ quả là giá dầu Brent nhanh chóng vượt mốc 100 USD/thùng, trong khi dầu vật lý Dubai có thời điểm chạm tới 150 USD/thùng. Đáng chú ý, thị trường LNG chịu ảnh hưởng nặng nề hơn do tính kém linh hoạt của hạ tầng vận chuyển; việc Qatar tuyên bố tình trạng bất khả kháng đã khiến giá khí giao ngay tại châu Á tăng gấp đôi chỉ trong thời gian ngắn.

Tại Việt Nam, những biến động này tác động trực tiếp đến thị trường nội địa trong bối cảnh ngành dầu khí đang phải đối mặt với xu hướng suy giảm sản lượng tự nhiên tại các mỏ lớn. Năm 2025, sản lượng khai thác dầu thô chỉ còn 9,98 triệu tấn, phản ánh rõ áp lực suy giảm nguồn cung trong nước. Trong khi đó, cơ cấu năng lượng lại phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, với khoảng 80% dầu thô đến từ Kuwait và toàn bộ nhu cầu LNG/LPG phải nhập từ nước ngoài. Điều này khiến giá xăng dầu trong nước tăng mạnh vào giữa tháng 3/2026, với xăng tăng khoảng 44% và dầu diesel tăng khoảng 59%, tạo áp lực lớn lên nền kinh tế.

Trước tình hình đó, Chính phủ đã phải triển khai các biện pháp can thiệp khẩn cấp nhằm kiểm soát đà tăng giá, bao gồm miễn giảm thuế môi trường, điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt và sử dụng Quỹ bình ổn giá để hỗ trợ thị trường. Tuy nhiên, đây chủ yếu là giải pháp ngắn hạn. Về dài hạn, ngành dầu khí Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, gắn với lộ trình chuyển dịch năng lượng và cải cách thể chế.

Theo Quy hoạch điện VIII, Việt Nam đang tiến vào “kỷ nguyên LNG” với mục tiêu đưa công suất điện khí lên 37,3 GW vào năm 2030, trong đó LNG nhập khẩu sẽ đóng vai trò chủ đạo với tỷ trọng khoảng 60–65%. Đồng thời, các cải cách từ Luật Dầu khí 2022 và các đề xuất sửa đổi trong năm 2026 đang mở ra hành lang pháp lý thông thoáng hơn, cho phép đẩy nhanh tiến độ phê duyệt dự án và tăng quyền chủ động cho PVN. Đây được xem là yếu tố quan trọng để tháo gỡ các nút thắt đầu tư, đặc biệt đối với những dự án lớn như Lô B – Ô Môn, qua đó mở ra một chu kỳ đầu tư mới cho hoạt động thượng nguồn.

Trong giai đoạn 2026–2030, triển vọng ngành dầu khí Việt Nam được định hình theo hướng nâng cao năng lực tự chủ và hiện đại hóa toàn bộ chuỗi giá trị. Mảng thượng nguồn được kỳ vọng bước vào chu kỳ tăng trưởng đầu tư mới với số lượng giếng khoan gia tăng đáng kể, trong khi mảng trung và hạ nguồn tập trung phát triển hạ tầng LNG và nâng cao hiệu quả lọc hóa dầu trong nước. Mặc dù vẫn chịu áp lực từ các yếu tố địa chính trị trong ngắn hạn, những cải cách về thể chế cùng định hướng chuyển dịch sang năng lượng sạch sẽ đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.