"Nếu một quốc gia giàu lên bằng vay mượn, thì có phải gia đình chúng ta cũng thế?"

Từ chuyện tài chính quốc gia nghĩ tới chuyện tài chính cá nhân, gia đình.

 

Câu hỏi đó xuất hiện trong đầu mình sau khi đọc bài báo cuối tuần trước thống đốc ngân hàng nhà nước bà Nguyễn Thị Hồng cảnh báo chúng ta về việc "Tín dụng/GDP đã ở mức rất cao khiến ngành ngân hàng chịu nhiều áp lực"

Theo mình tính toán thì Tín dung/GDP là gần 145% (như hình)

Số trên có lẽ chưa quá cao tới mức báo động bởi thực tế nhiều quốc gia còn cao hơn, nhưng nó cho biết rằng:

"Nền kinh tế đang phải dựa ngày càng lớn vào vay mượn để duy trì vận hành và tăng trưởng"

Đồng thời như ta đã biết, vấn đề nổi cộm được nói nhiều đó là dòng tiền vay đang chảy mạnh vào những lĩnh vực như bất động sản nơi tạo ra kỳ vọng nhiều hơn là dòng tiền thật.

Không phải chuyện này cũng đang diễn ra ở cấp độ mỗi người, mỗi gia đình sao?

Vấn đề quốc gia thế nào thì thực tế nó cũng xảy ra với tài chính cá nhân, tài chính gia đình và cả tài chính doanh nghiệp.

Nhìn lại những năm GDP tăng trưởng mạnh tín dụng nới lỏng, đồng thời gia đình chúng ta không chỉ kiếm được nhiều hơn, mà cũng vay nhiều hơn.

Vay để mua nhà. Vay để đổi xe. Vay để đầu tư. Vay để nâng cấp cuộc sống.

Vậy ví dụ như một gia đình có thu nhập ổn định, mỗi năm vẫn dư tiền, nhưng năm nào cũng phải vay thêm để giữ mức sống hiện tại, để đầu tư vào những tài sản không tạo ra dòng tiền như bất động sản, xe hơi.

Khi đó dù trên giấy tờ vẫn “trả được nợ”, nhưng thực chất gia đình đã bắt đầu sống phụ thuộc vào tín dụng.

Nhiều người sẽ nói: Ai chẳng vậy!

Thì đúng là cũng chưa có gì là cảnh báo về rủi ro. Điều nguy hiểm không phải là tổng nợ cao, mà là việc:

- Nợ tăng nhanh hơn thu nhập

- Dòng tiền trả nợ ngày càng phụ thuộc vào vay mới

- Và tài sản tích lũy lại dựa nhiều vào kỳ vọng hơn là giá trị thực

Chuyện này xảy ra 2-3 năm chắc chưa thành vấn đề, nhưng để kéo dài thì nó thành trạng thái "Rat Race" của gia đình khi thu nhập tăng nhanh nhưng cảm thấy khối nợ tăng nhanh hơn, cảm giác luôn phải “chạy” để trả. Không trả được thì vay tiếp xoay vòng.

Và đến khi gặp một cú sốc như mất việc, bệnh tật, người thân cần hỗ trợ, biến cố thì không còn nhiều dư địa để xoay xở nữa.

Hệ quả hoặc là đổ vỡ, hoặc phải xử lý theo cách tiêu cực.

Vậy nên, quốc gia lo lắng về tỷ lệ Nợ/Thu nhập thì tài chính gia đình cũng phải biết lo lắng như vậy mà thôi, không phải vì mình đang tăng thu nhập nhanh, vẫn có khả năng trả hàng tháng mà đã là an toàn.

Bài học từ bình diện vĩ mô áp dụng rất rõ ở cấp độ vi mô: tăng trưởng bền vững không thể dựa vào tín dụng mãi.

Trong thông điệp cua thông đốc cũng nói nhấn mạnh: tương lai tăng trưởng phải đến từ nhân lực và đổi mới sáng tạo, chứ không thể tiếp tục bơm tín dụng.

Trong tài chính cá nhân, điều này có nghĩa là:

Đừng cố giàu nhanh bằng đòn bẩy. Hãy làm giàu bền vững bằng năng lực. Đó là Human Capital.

Human Capital gồm:

- Kỹ năng chuyên môn

- Khả năng tạo thu nhập ngày càng cao

- Lợi thế cạnh tranh trong công việc

- Tư duy tài chính và đầu tư đúng

Đòn bẩy tài chính chỉ thực sự an toàn khi được đặt trên nền tảng là năng lực tạo thu nhập bền vững.

Người tăng được thu nhập đều đặn bằng năng lực sẽ có vị thế vững chắc hơn nhiều khi đầu tư bằng vốn vay, so với người lấy nợ làm trụ cột chính cho sự giàu có.

Cre: Trương Đắc Nguyên

PS: Dữ liệu từ Widata công bố GDP danh nghĩa từ Tổng cục Thống kê - GSO còn Tín dụng từ Ngân hàng Nhà nước - SBV.

Vấn đề mọi người hay cảm thấy số liệu khác đi với số của 2010 - 2014 là thay đổi cách tính GDP theo giá so sánh lấy năm 2010 làm năm mốc thay thế cho năm 1994.

Tổng cục thống kê đánh giá lại GDP 2010 - 2017 nên tăng GDP giai đoạn này