Nếu Iran đóng cửa Hormuz, giá dầu có thể tăng đến đâu?

Xung đột Iran – Israel leo thang đang làm dấy lên lo ngại về kịch bản Iran phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược của thế giới. Chỉ một gián đoạn ngắn tại “yết hầu” này cũng đủ để kích hoạt cú sốc lớn đối với thị trường dầu mỏ và khí đốt toàn cầu.

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Arab. Tại điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 33 km, trong đó luồng hàng hải dành cho tàu thuyền qua lại chỉ khoảng 3 km mỗi chiều. Không gian chật hẹp này khiến Hormuz trở thành một trong những điểm nghẽn nhạy cảm nhất của thương mại năng lượng toàn cầu.

Đáng chú ý, đây là lối ra biển duy nhất của dầu mỏ từ các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq, Qatar và cả Iran. Khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu mỗi ngày đi qua tuyến đường này.

Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) từng xếp Hormuz vào nhóm “điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới”. Riêng năm 2024, khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày đã được vận chuyển qua eo biển này, tương đương gần 1/5 nhu cầu toàn cầu.

Trong quá khứ, Iran nhiều lần bắt giữ hoặc can thiệp vào tàu hàng hoạt động tại hoặc gần Hormuz, thường được xem là động thái đáp trả các biện pháp trừng phạt hoặc hành động của Mỹ. Những sự kiện này luôn khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào trạng thái cảnh giác cao độ.

Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa, điều gì sẽ xảy ra?

Ý nghĩa chiến lược của Hormuz không chỉ nằm ở khối lượng dầu khổng lồ đi qua mỗi ngày, mà còn ở thực tế gần như không có tuyến thay thế tương xứng. Các hệ thống đường ống dẫn dầu trên bộ tại khu vực chỉ có thể chuyển hướng tối đa khoảng 6,5 triệu thùng/ngày, chưa bằng một nửa lượng dầu thường xuyên qua Hormuz.

Trong trường hợp eo biển bị phong tỏa, các tàu chở dầu buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, kéo dài thời gian vận chuyển thêm nhiều tuần và làm chi phí logistics tăng vọt. Điều này sẽ ngay lập tức phản ánh vào giá dầu và các sản phẩm năng lượng.

Bản đồ khu vực eo biển Hormuz 

Theo nhiều kịch bản phân tích, chỉ cần Hormuz bị đóng cửa tạm thời, giá dầu có thể tăng sốc tới 70–80% trong tuần đầu tiên, do thị trường không kịp thích ứng và các tuyến thay thế chịu chi phí quá lớn.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) từng cảnh báo, một cuộc khủng hoảng kéo dài tại Hormuz sẽ khiến phần lớn công suất dự phòng của thị trường dầu toàn cầu rơi vào trạng thái “không thể tiếp cận”, đặc biệt với các nhà sản xuất chủ chốt ở Trung Đông.

Cú sốc kép với dầu và khí đốt

Dù tồn tại một số tuyến đường ống thay thế, tổng công suất chuyển hướng thực tế chỉ khoảng 4,2 triệu thùng/ngày – chưa bằng một phần tư lượng dầu thường xuyên đi qua Hormuz. Với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), tình hình còn nghiêm trọng hơn.

Nguồn cung LNG từ Qatar và UAE gần như không có phương án thay thế khả thi nếu Hormuz bị gián đoạn. Điều này đồng nghĩa thị trường khí đốt toàn cầu sẽ chịu cú sốc lớn, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung vốn đã căng thẳng và nhu cầu năng lượng tại châu Á, châu Âu vẫn ở mức cao.

Hormuz – tâm điểm rủi ro của thị trường năng lượng

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang biến eo biển Hormuz thành tâm điểm theo dõi của thị trường năng lượng toàn cầu. Chỉ một động thái quân sự hoặc quyết định chính trị tại khu vực này cũng có thể kích hoạt làn sóng biến động mạnh trên diện rộng, không chỉ với dầu mỏ mà cả khí đốt, vận tải biển và lạm phát toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, Hormuz không đơn thuần là một tuyến hàng hải, mà là “yết hầu” nơi an ninh năng lượng thế giới phụ thuộc vào từng diễn biến nhỏ nhất.