Nếu Eo biển Hormuz đóng cửa nhiều tuần: Kinh tế toàn cầu sẽ ra sao?

Căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran đang đẩy Eo biển Hormuz – “yết hầu” của thị trường năng lượng thế giới – vào tình trạng rủi ro chưa từng có. Câu hỏi lớn hiện nay là cuộc xung đột sẽ kéo dài bao lâu và tác động thực sự đến kinh tế toàn cầu sẽ nghiêm trọng đến mức nào.

Tuyến hàng hải chiến lược bị đe dọa

Ngày 2-3, ông Ebrahim Jabari – cố vấn cấp cao của Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – tuyên bố eo biển Hormuz đã “bị đóng” và bất kỳ tàu thuyền nào đi qua có thể bị “thiêu rụi”.

Eo biển Hormuz nằm ở phía nam Iran, nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và biển Ả Rập. Đây là tuyến vận tải biển chiến lược bậc nhất thế giới, nơi khoảng 20% sản lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu lưu thông mỗi ngày.

Eo biển dài gần 160 km, điểm hẹp nhất chỉ khoảng 33–34 km, đủ cho các siêu tàu chở dầu vận chuyển năng lượng từ Trung Đông tới Trung Quốc, châu Âu và Mỹ. Phần lớn nguồn cung đi qua đây đến từ Saudi Arabia, UAE, Iraq, Kuwait, Qatar và Iran.

Dù chưa có phong tỏa vật lý chính thức, nhiều hãng vận tải biển lớn đã tạm ngừng hoạt động do lo ngại rủi ro an ninh, khiến lưu lượng tàu qua khu vực này gần như tê liệt.

Giá dầu tăng mạnh, chi phí vận tải lập đỉnh

Căng thẳng leo thang lập tức tác động đến thị trường năng lượng. Giá dầu tăng vọt trong phiên giao dịch ngày 2-3 trước khi tạm ổn định trong sáng 3-3 tại châu Á.

Giá dầu thô Mỹ WTI đứng ở mức 71,23 USD/thùng sau khi tăng hơn 6% trong phiên trước đó. Dầu Brent lên 77,25 USD/thùng, tiếp tục đà tăng sau khi đã vọt hơn 7% ngày 2-3.

Ông Arne Lohmann Rasmussen, Trưởng bộ phận phân tích tại Global Risk Management, nhận định rằng trên thực tế, eo biển “đã bị đóng” vì không tàu nào dám đi qua khi nguy cơ bị tấn công, phí bảo hiểm tăng cao hoặc không thể mua bảo hiểm.

Trong khi đó, ông Jim Burkhard, Giám đốc nghiên cứu dầu thô tại S&P Global, cảnh báo nếu tình trạng sụt giảm lưu lượng tàu kéo dài hơn một tuần, đây sẽ là sự kiện mang tính lịch sử. Nếu kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, giá dầu có thể tăng mạnh để phân bổ nguồn cung khan hiếm, kéo theo hệ lụy lan rộng sang các thị trường tài chính.

Theo Channel NewsAsia, chi phí thuê siêu tàu chở dầu từ Trung Đông sang Trung Quốc đã vượt 400.000 USD/ngày – mức cao kỷ lục và gấp đôi so với cuối tháng 2.

Giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng?

Các chuyên gia nhận định Iran không dễ duy trì việc siết chặt hoạt động qua eo biển trong thời gian dài, nhất là khi Mỹ và Israel đang gia tăng sức ép quân sự.

Theo ông Kevin Book, Giám đốc điều hành Clearview Energy Partners, Iran có hai cách chính để phong tỏa: tấn công/quấy rối tàu thuyền hoặc rải thủy lôi. Tuy nhiên, cả hai phương án đều đòi hỏi năng lực hải quân mạnh và tiềm ẩn rủi ro đối đầu trực tiếp.

Ngoài ra, việc chặn xuất khẩu dầu cũng sẽ gây thiệt hại lớn cho chính nền kinh tế Iran vốn đang chịu nhiều sức ép.

Tuy vậy, ông Rasmussen cho rằng nếu gián đoạn kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng, giá dầu hoàn toàn có thể lên mức ba con số. Khi đó, nguy cơ suy thoái toàn cầu sẽ gia tăng đáng kể.

Ở chiều ngược lại, một số chuyên gia cho rằng khả năng giá dầu vượt 100 USD/thùng chưa phải kịch bản chắc chắn. Mỹ hiện là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới, nguồn cung tương đối dồi dào và nhu cầu toàn cầu đang tăng chậm, phần nào giúp thị trường có “vùng đệm”.

Có tuyến thay thế nào cho Hormuz?

Một phần dầu có thể chuyển hướng qua các tuyến đường ống thay thế như Petroline (Đông–Tây) của Saudi Arabia, dài gần 1.200 km, đưa dầu ra các cảng Biển Đỏ. UAE cũng có Đường ống Dầu thô Abu Dhabi dài khoảng 640 km, vận chuyển dầu tới bờ Vịnh Oman.

Tuy nhiên, theo giới phân tích, các tuyến này chỉ có thể xử lý một phần nhỏ so với khối lượng dầu khổng lồ thường xuyên đi qua Hormuz mỗi ngày. “Không có giải pháp thay thế thực sự đáng kể cho dòng chảy đó” – một chuyên gia nhận định.

Đòn “ăn miếng trả miếng” tiếp diễn

Căng thẳng quân sự giữa các bên vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã phóng 20 UAV và 3 tên lửa vào một căn cứ không quân Mỹ ở Bahrain.

Đại sứ quán Mỹ tại Riyadh (Saudi Arabia) phải đóng cửa sau một vụ tấn công bằng UAV gây hỏa hoạn nhỏ. Đại sứ quán Mỹ tại Kuwait cũng tạm ngừng hoạt động do lo ngại an ninh.

Úc xác nhận căn cứ không quân Al Minhad của nước này tại Trung Đông đã bị UAV Iran tấn công cuối tuần qua.

Ở chiều ngược lại, quân đội Israel cho biết đã tiến hành nhiều đợt không kích nhằm vào hệ thống phòng không, radar và các bệ phóng tên lửa đạn đạo của Iran. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cũng thông báo đã phá hủy các cơ sở chỉ huy và kiểm soát, các địa điểm phóng tên lửa và UAV của IRGC.

Tác động sẽ kéo dài bao lâu?

Diễn biến tại Eo biển Hormuz đang trở thành biến số lớn nhất đối với kinh tế toàn cầu trong ngắn hạn. Nếu rủi ro an ninh chỉ kéo dài vài ngày, thị trường có thể tự điều chỉnh. Nhưng nếu tình trạng gián đoạn duy trì nhiều tuần, giá năng lượng leo thang có thể tạo áp lực lạm phát mới, làm suy yếu đà phục hồi kinh tế thế giới.

Trong bối cảnh đó, thời gian và mức độ leo thang của xung đột sẽ quyết định liệu cuộc khủng hoảng này chỉ là cú sốc tạm thời hay một bước ngoặt lớn của thị trường năng lượng toàn cầu.