NATO và bài toán "vượt rào" của Tổng thống Trump

Dù liên tục đe dọa rút Mỹ khỏi NATO để phản ứng việc các đồng minh "thờ ơ" với chiến sự Iran, Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với một bức tường pháp lý kiên cố từ Quốc hội, khiến tuyên bố rời liên minh của ông khó có thể trở thành hiện thực.

Đạo luật năm 2023 như một "chiếc khóa bảo hiểm" buộc mọi quyết định từ bỏ NATO phải có sự đồng thuận của 2/3 Thượng viện, biến ý định của ông chủ Nhà Trắng thành một cuộc chiến pháp lý đầy rủi ro và khó đoán định.

NATO và bài toán "vượt rào" của Tổng thống Trump

Trong nhiều phát biểu gần đây, ông Trump tiếp tục công kích NATO và úp mở khả năng đưa Mỹ rời khỏi liên minh. Tuy nhiên, khoảng cách từ tuyên bố đến hành động lại bị chặn bởi một rào cản rõ ràng: luật liên bang.

Theo quy định được Quốc hội Mỹ thông qua năm 2023, việc rút khỏi NATO không thể do tổng thống đơn phương quyết định. Nhà Trắng buộc phải có sự chấp thuận của ít nhất 2/3 Thượng viện hoặc thông qua một đạo luật riêng. Điều này đồng nghĩa, ngay cả khi toàn bộ phe Cộng hòa ủng hộ, vẫn cần thêm sự đồng thuận đáng kể từ phe Dân chủ – một kịch bản khó xảy ra trong bối cảnh chính trị phân cực.

Nhiều nghị sĩ đã lên tiếng bác bỏ khả năng “rút nhanh” như cách ông Trump thể hiện. Thom Tillis khẳng định tổng thống không thể tự ý rời NATO, dù thừa nhận Nhà Trắng có thể gây suy yếu liên minh bằng các quyết định chính sách. Trong khi đó, Chuck Schumer nhấn mạnh Thượng viện sẽ không chấp nhận một bước đi mang tính bốc đồng chỉ vì bất đồng với đồng minh.

Ở góc độ pháp lý, tranh cãi chưa dừng lại. Một số ý kiến từ Bộ Tư pháp Mỹ trước đây cho rằng tổng thống có quyền rộng trong xử lý các hiệp ước quốc tế. Thực tế, nhiều đời tổng thống đã từng đơn phương rút khỏi một số thỏa thuận. Tuy nhiên, luật năm 2023 – được ký dưới thời Joe Biden – đã đặt ra giới hạn cụ thể đối với NATO.

Theo chuyên gia luật hiến pháp Curtis A. Bradley, nếu tổng thống cố gắng rút Mỹ khỏi NATO mà không có sự đồng thuận của Quốc hội, hành động này có thể vi phạm luật và dẫn tới tranh chấp tại tòa án. Lập luận rằng đạo luật này vi hiến cũng bị đánh giá là thiếu sức nặng, bởi Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội vai trò trong việc phê chuẩn các hiệp ước.

Nhìn rộng hơn, câu chuyện không chỉ là một quyết định đối ngoại, mà là phép thử giới hạn quyền lực giữa Nhà Trắng và Quốc hội. Việc rút khỏi NATO, nếu xảy ra, sẽ không đơn thuần là một tuyên bố chính trị, mà là quá trình pháp lý phức tạp, kéo theo hệ lụy chiến lược sâu rộng.