Nâng hạng thị trường: Đích đến năm 2025

Bước vào năm 2024, TTCK Việt Nam đối mặt với không ít biến động do tác động từ cả trong và ngoài nước. Tuy nhiên, nhờ chính sách tài khóa, tiền tệ hợp lý và nỗ lực thực hiện các giải pháp nâng hạng, thị trường đã ghi nhận những kết quả tích cực.

Chính phủ đặt mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán từ cận biên lên mới nổi trong năm 2025, mở ra cơ hội thu hút dòng vốn lớn.

Thấy người mà ham

Nhìn sang các thị trường lân cận, có thể thấy rõ tác động tích cực của việc nâng hạng chứng khoán. Khi MSCI đưa thị trường Trung Quốc vào nhóm mới nổi vào năm 2018, dòng vốn ngoại lập tức chảy mạnh vào nước này. Ước tính, khoảng 50 tỷ USD đã được rót vào các cổ phiếu A-shares.

Không chỉ thu hút vốn, nâng hạng còn giúp cải thiện thanh khoản đáng kể. Những cổ phiếu thuộc MSCI China A Index có khối lượng giao dịch hàng ngày cao hơn, phần lớn là các công ty vốn hóa lớn, thanh khoản cao. Nhờ đó, TTCK Trung Quốc trở nên hấp dẫn hơn với giới đầu tư toàn cầu.

Cơ cấu nhà đầu tư cũng có sự thay đổi tích cực. Khi cổ phiếu A-shares được đưa vào MSCI, sự tham gia của các tổ chức quốc tế gia tăng, dần làm giảm sự chi phối của nhà đầu tư cá nhân trong nước. Các quỹ đầu tư lớn, đặc biệt là các quỹ ETF theo dõi chỉ số MSCI Emerging Markets, đổ vốn vào, thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp lớn và nâng tầm thị trường.

Theo JP Morgan, việc nâng hạng phản ánh nỗ lực cải cách của Trung Quốc trong việc mở cửa thị trường, tăng cường minh bạch, qua đó củng cố vị thế quốc gia trên bản đồ tài chính toàn cầu.

Thái Lan cũng không nằm ngoài xu hướng này. Khi TTCK nước này gia nhập nhóm thị trường mới nổi vào năm 2019, họ đã thu hút thêm khoảng 5 tỷ USD từ nhà đầu tư nước ngoài. Không chỉ có thêm vốn, thị trường Thái Lan còn chứng kiến sự gia tăng của các quỹ đầu tư lớn từ châu Á và phương Tây, giúp đa dạng hóa dòng tiền, tăng cường tính cạnh tranh và hiệu quả của các doanh nghiệp niêm yết.

Với Việt Nam, nếu được nâng hạng, viễn cảnh cũng sẽ rất tích cực. Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá rằng, nếu được MSCI và FTSE Russell đưa vào nhóm thị trường mới nổi, TTCK Việt Nam có thể thu hút 6-7 tỷ USD ngay trong những năm đầu tiên và lên tới 25 tỷ USD vào năm 2030.

Không chỉ có vốn, nâng hạng còn giúp Việt Nam nâng cao chất lượng nhà đầu tư, thu hút thêm các tổ chức lớn với tầm nhìn dài hạn. Đặc biệt, việc có mặt trong các chỉ số toàn cầu sẽ giúp Việt Nam củng cố hình ảnh là một nền kinh tế phát triển, cởi mở hơn với thế giới.

Chính vì thế, Chính phủ đang đặt quyết tâm cao để hiện thực hóa mục tiêu nâng hạng vào năm 2025.

Quyết tâm cao trong 2025

Tính đến cuối năm 2024, VN-Index đạt 1.266,78 điểm, tăng 12,11% so với năm trước, tương đương mức tăng trưởng của năm 2023. Với thành tích này, Việt Nam nằm trong nhóm thị trường tăng trưởng tốt nhất khu vực châu Á, chỉ xếp sau Nhật Bản và Singapore, ngang bằng Trung Quốc, và vượt qua Ấn Độ, Thái Lan, Philippines.

Trong suốt năm, VN-Index dao động trong khoảng 1.200 - 1.300 điểm, cho thấy thị trường giữ được sự ổn định dù trải qua nhiều thách thức. Mức vốn hóa thị trường đạt hơn 7,17 triệu tỷ đồng, tương đương 70,18% GDP năm 2023, tăng hơn 20% so với cuối năm 2023. Thanh khoản cũng cải thiện rõ rệt khi giá trị giao dịch bình quân đạt hơn 20.800 tỷ đồng/phiên, tăng gần 19,2% so với năm trước.

Dù vậy, thị trường vẫn còn những điểm nghẽn. Một trong số đó là tình trạng khối ngoại bán ròng mạnh. Tính chung cả năm 2024, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng 82.500 tỷ đồng trên cả ba sàn, cao hơn nhiều so với mức 22.800 tỷ đồng của năm 2023. Đặc biệt, hoạt động bán ròng diễn ra gần như liên tục trong năm, ngoại trừ tháng 1.

Bên cạnh đó, tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức vẫn còn thấp, chỉ chiếm khoảng 10-15% giá trị giao dịch (cuối tháng 11/2024 là 14%). Trong khi đó, con số này tại Thái Lan là 30% và Malaysia là 40-50%.

Nếu TTCK Việt Nam được nâng hạng, các chỉ số này có thể được cải thiện đáng kể. Để thúc đẩy quá trình này, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 68/2024/TT-BTC với nhiều quy định quan trọng.

Theo đó, thông tư này bỏ yêu cầu nhà đầu tư tổ chức nước ngoài phải ký quỹ trước giao dịch. Ngoài ra, các tổ chức niêm yết, công ty đại chúng, Sở giao dịch chứng khoán và VSDC phải công bố thông tin bằng tiếng Anh theo lộ trình từ 2025 đến 2027, tùy theo quy mô doanh nghiệp.

Sự ra đời của thông tư được kỳ vọng sẽ cải thiện tiêu chí bù trừ, thanh toán và nâng cao tính công bằng với nhà đầu tư nước ngoài, qua đó giúp TTCK Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu nâng hạng.

Trong kỳ đánh giá tháng 10/2024, FTSE Russell vẫn giữ TTCK Việt Nam trong danh sách theo dõi để nâng hạng. Báo cáo của tổ chức này ghi nhận sự hỗ trợ tích cực từ Chính phủ Việt Nam đối với các cải cách thị trường và đánh giá cao sự hợp tác giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các cơ quan quản lý khác cùng Nhóm Ngân hàng Thế giới trong việc thúc đẩy cải tổ thị trường.

Chuyện không chỉ của ngành chứng khoán

Để đạt mục tiêu nâng hạng vào năm 2025 và tận dụng tối đa lợi ích từ việc này, cần có giải pháp đồng bộ với sự tham gia của nhiều cơ quan, đặc biệt là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Thứ nhất, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý và vận hành thị trường, đảm bảo khả năng xử lý giao dịch nhanh và hiệu quả hơn khi dòng vốn quốc tế đổ vào. Kinh nghiệm từ Ả Rập Xê-út cho thấy, nâng cấp hệ thống công nghệ, triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) có thể giúp thị trường bứt phá.

Thứ hai, dù Thông tư 68 đã gỡ bỏ yêu cầu ký quỹ với tổ chức đầu tư nước ngoài, nhưng nhà đầu tư cá nhân nước ngoài vẫn chưa được hỗ trợ mạnh. Cơ quan quản lý cần chủ động nghiên cứu và triển khai mô hình CCP, vốn đã được hơn 60 quốc gia áp dụng, trong đó có Mỹ, châu Âu, Singapore, Malaysia và Indonesia.

Thứ ba, thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước để tăng nguồn cung cổ phiếu, cải thiện thanh khoản và đa dạng hóa danh mục đầu tư. Đây là yếu tố then chốt giúp thị trường phát triển bền vững và đạt tiêu chí nâng hạng.

Thứ tư, các bộ, ngành cần nghiên cứu điều chỉnh tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong một số ngành nghề, đồng thời sửa đổi quy định của Luật Đầu tư liên quan đến giới hạn này, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn ngoại.

Mục tiêu nâng hạng TTCK Việt Nam không chỉ là chuyện của riêng ngành chứng khoán mà còn liên quan đến chiến lược phát triển kinh tế dài hạn. Với quyết tâm cao từ Chính phủ và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan, năm 2025 có thể sẽ là cột mốc quan trọng, đưa thị trường Việt Nam lên một tầm cao mới.