#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Mỹ và thế tiến thoái lưỡng nan trong cuộc chiến trừng phạt dầu mỏ Nga

Washington đang đối mặt với một bài toán hóc búa: Làm sao có thể siết chặt nguồn thu năng lượng của Nga mà không khiến giá dầu toàn cầu bùng nổ – điều có thể đe dọa trực tiếp đến nền kinh tế Mỹ và vị thế chính trị của Tổng thống Trump trong mùa bầu cử sắp tới.

Bẫy trừng phạt: Đánh vào Nga, nhưng tránh “tự bắn vào chân mình”

Theo Wall Street Journal ngày 28/10, việc chính quyền Mỹ áp đặt các lệnh trừng phạt mới đối với hai tập đoàn dầu khí lớn nhất của Nga là Rosneft và Lukoil đã tái khơi dậy một thế tiến thoái lưỡng nan mà phương Tây đã nhiều lần đối mặt kể từ khi chiến sự ở Ukraine nổ ra:

Làm thế nào để cắt giảm nguồn tài chính cho Moskva mà không gây ra cú sốc nguồn cung, khiến giá dầu tăng vọt và kéo theo lạm phát toàn cầu?

Với Mỹ, tình thế này đặc biệt nhạy cảm. Việc thắt chặt trừng phạt với một trong những nhà sản xuất dầu hàng đầu thế giới luôn tiềm ẩn nguy cơ tạo ra cú sốc năng lượng – kịch bản mà Washington muốn tránh bằng mọi giá, nhất là khi lạm phát đang âm ỉ và mùa bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

“Chính quyền Trump đang cố gắng xử lý khéo léo. Họ hiểu rằng không thể làm sụp đổ nền kinh tế toàn cầu,” ông Richard Nephew, cựu quan chức phụ trách chính sách trừng phạt của Bộ Ngoại giao Mỹ, nhận định. “Những gì họ làm hiện nay thiên về phát tín hiệu – gây sức ép vừa phải – hơn là tung đòn trực diện.”

Công cụ mạnh nhưng chưa đồng bộ

Mỹ vẫn nắm trong tay nhiều đòn bẩy trừng phạt hiệu quả. Một số biện pháp đang được xem xét bao gồm:

Đưa đội tàu “bóng tối” chuyên chở dầu Nga vào danh sách đen;

Áp đặt trừng phạt thứ cấp đối với các ngân hàng, thương nhân hoặc nhà máy lọc dầu ở nước thứ ba – đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, hai khách hàng lớn nhất của dầu Nga.

Điểm khác biệt là quyền thực thi của Mỹ vượt trội so với các đối tác châu Âu. Bộ Tài chính Mỹ, với kinh nghiệm hàng chục năm áp đặt cấm vận, có thể khiến các thực thể nước ngoài bị loại khỏi hệ thống tài chính bằng đô la Mỹ – một đòn răn đe mà nhiều doanh nghiệp quốc tế không dám xem thường.

Ông Robin Brooks, chuyên gia thuộc Viện Brookings, nhận xét:

“Nỗi lo bị gạch tên khỏi hệ thống thanh toán bằng USD là có thật. Nó đủ sức khiến cả những công ty lớn nhất thế giới phải chùn tay.”

Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) và Anh dù đã trừng phạt mạnh tay, nhưng thiếu một cơ chế giám sát thống nhất. Việc thực thi được giao cho từng quốc gia thành viên, dẫn đến chính sách không đồng nhất:

EU và Anh nhắm vào hơn 550 tàu thuộc đội tàu bí mật của Nga,

Trong khi Mỹ chỉ đưa vào danh sách khoảng 216 tàu.

Đáng chú ý, chính quyền Trump cũng rút khỏi cơ chế trần giá dầu G7, vốn hạn chế giá dầu Nga không vượt quá 47,6 USD/thùng, khiến công cụ điều tiết này mất đi phần lớn hiệu lực.

Nga lách trừng phạt: Mạng lưới ngầm và “phi đô la hóa”

Dù bị bao vây bằng hàng loạt lệnh trừng phạt, Nga vẫn thể hiện sức chịu đựng đáng nể – tương tự như cách Iran từng đối phó với lệnh cấm vận suốt nhiều năm.

Moskva đã tái cấu trúc hệ thống xuất khẩu, dựa vào:

Theo các chuyên gia của JP Morgan, doanh thu dầu mỏ của Nga có thể giảm do chi phí hậu cần và thanh toán cao hơn, song khối lượng xuất khẩu vẫn ổn định.

Một ví dụ là lệnh trừng phạt hồi tháng 1 nhắm vào Gazprom Neft và Surgutneftegas. Dù xuất khẩu của hai công ty này sụt giảm, nhưng tổng lượng dầu thô Nga xuất khẩu vẫn giữ vững nhờ hệ thống vận chuyển ngầm qua các công ty mới thành lập.

Quan trọng hơn cả là sự chuyển dịch tiền tệ trong thanh toán dầu mỏ.

Trước chiến sự Ukraine, khoảng 55% giao dịch dầu của Nga được thanh toán bằng USD. Nay, tỷ lệ này chỉ còn 5%.

Trong khi đó:

Điều này đồng nghĩa với việc phần lớn dầu mỏ Nga đã nằm ngoài tầm ảnh hưởng của hệ thống tài chính Mỹ.

Báo cáo của Morgan Stanley gần đây cũng nhấn mạnh:

“Bất chấp các vòng trừng phạt, xuất khẩu dầu thô Nga vẫn tăng trưởng đáng ngạc nhiên.”

Rủi ro lan tỏa và tác động dài hạn

Dù Nga đã phần nào “miễn nhiễm” với các biện pháp cấm vận, sức ảnh hưởng của đồng đô la Mỹ trong thương mại toàn cầu vẫn còn rất lớn.

Các lĩnh vực như hậu cần, vận tải và bảo hiểm vẫn gắn chặt với hệ thống thanh toán bằng USD, khiến mọi giao dịch ngoài hệ thống này trở nên tốn kém và chậm chạp hơn.

Ngoài ra, việc phụ thuộc vào các tàu chở dầu ngầm và trung gian trung chuyển khiến chi phí vận chuyển của Nga tăng mạnh, buộc các khách hàng như Trung Quốc và Ấn Độ phải yêu cầu chiết khấu sâu hơn để bù rủi ro.

Cùng lúc, ngành năng lượng Nga đang chịu sức ép kép:

Các đợt tấn công bằng UAV của Ukraine gây thiệt hại cho nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng năng lượng;

Theo dữ liệu mới nhất, doanh thu dầu khí tháng 9 của Nga đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi xung đột nổ ra, kéo theo thâm hụt ngân sách ngày càng lớn.

Thế lưỡng nan chưa có lối thoát

Giới phân tích cho rằng Washington đang mắc kẹt giữa hai lựa chọn khó khăn:

Hoặc nới nhẹ tay, bảo vệ thị trường năng lượng toàn cầu nhưng làm suy yếu mục tiêu địa chính trị.

Ông Richard Nephew kết luận:

“Người châu Âu đang cố gắng gây thiệt hại thật sự cho Nga, nhưng họ phải làm điều đó rất thận trọng. Còn Mỹ – vẫn chưa rõ họ có thực sự muốn đánh mạnh hay không. Rõ ràng, ưu tiên hàng đầu của Washington vẫn là giữ ổn định cho thị trường năng lượng toàn cầu.”

Tựu trung, cuộc chiến trừng phạt dầu mỏ đang đặt Mỹ vào một vị thế khó xử chưa từng có: muốn làm suy yếu Nga nhưng không thể đánh đổi bằng chính sự ổn định kinh tế của mình.

Và chừng nào thế cân bằng giữa “trừng phạt” và “ổn định” còn tồn tại, Moskva vẫn sẽ có khoảng trống để thích ứng và duy trì dòng chảy dầu mỏ ra thế giới.