Mỹ thắng trên chiến trường nhưng bại trận về vị thế?

Dù Washington đã vội vã tuyên bố chiến thắng, nhưng bóng ma của những cuộc can thiệp thất bại trong quá khứ đang hiện hữu hơn bao giờ hết. Khi khí tài và uy tín của Mỹ bị mài mòn tại Trung Đông, cụm từ “chiến thắng kiểu Pyrrhus” – thắng trận nhưng bại vong – trở thành lời cảnh báo đanh thép cho một cường quốc đang quá tự tin vào hỏa lực mà bỏ quên bàn cờ chiến lược.

Từ Iraq, Libya đến Iran, Mỹ dường như đang lặp lại một sai lầm chết người: San phẳng đối phương trên thực địa nhưng lại tạo ra những khoảng trống quyền lực khiến chính mình trở nên yếu thế hơn bao giờ hết.

Mỹ thắng trên chiến trường nhưng bại trận về vị thế?

Biên đội tàu rà phá thủy lôi của Mỹ hiện vẫn chưa thể tiến vào eo biển Hormuz để làm nhiệm vụ dọn dẹp thủy lôi

Tổng thống Mỹ tuyên bố chiến thắng khi xung đột với Iran chưa khép lại, nhưng thực tế chiến trường và những hệ lụy phía sau đang đặt ra câu hỏi ngược lại: liệu đây có phải một thắng lợi mang nhiều hệ quả hơn lợi ích?

Khái niệm “chiến thắng kiểu Pyrrhus” vì thế được nhắc đến ngày càng nhiều. Đây không đơn thuần là một chiến thắng tốn kém, mà là chiến thắng khiến bên giành phần thắng rơi vào vị thế yếu hơn sau cuộc chiến.

Lịch sử từng ghi nhận nghịch lý này từ thời cổ đại. Vua Pyrrhus của Epirus đánh bại quân La Mã trong hai trận liên tiếp, nhưng tổn thất quá lớn khiến chính ông thừa nhận: thêm một chiến thắng nữa có thể đồng nghĩa với diệt vong. Điểm cốt lõi không nằm ở thắng hay thua trên chiến trường, mà ở việc mỗi chiến thắng lại làm suy yếu chính bên chiến thắng.

Trong các cuộc can thiệp hiện đại, bài học tương tự từng lặp lại. Tại Iraq năm 2003, Mỹ nhanh chóng đạt mục tiêu quân sự nhưng lại phải đối mặt với một quốc gia sụp đổ, kéo theo bất ổn kéo dài và sự trỗi dậy của các lực lượng cực đoan. Tại Libya năm 2011, chiến dịch lật đổ chính quyền diễn ra nhanh gọn, nhưng khoảng trống quyền lực sau đó đã đẩy đất nước vào vòng xoáy xung đột dai dẳng.

Điểm chung của các kịch bản này là thắng lợi trên chiến trường không chuyển hóa thành lợi thế chiến lược lâu dài. Ngược lại, nó mở ra những rủi ro mới, tiêu tốn nguồn lực và làm suy giảm vị thế.

Trong xung đột với Iran, những dấu hiệu tương tự bắt đầu xuất hiện. Dù Mỹ gây tổn thất đáng kể cho đối phương và làm xáo trộn bộ máy lãnh đạo, Iran vẫn giữ trong tay những đòn bẩy chiến lược quan trọng, đặc biệt là quyền kiểm soát eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển năng lượng then chốt của thế giới.

Tác động lan tỏa đã nhanh chóng hiện hữu. Giá năng lượng biến động mạnh, thị trường toàn cầu chịu áp lực, còn mục tiêu cốt lõi liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran lại trở nên phức tạp hơn. Một quốc gia chịu tổn thất lớn có xu hướng gia tăng nhu cầu răn đe, thay vì nhượng bộ.

Ở góc độ này, chiến dịch quân sự có thể đang tạo ra hệ quả ngược: thay vì làm suy yếu mối đe dọa, nó lại thúc đẩy đối phương củng cố năng lực chiến lược.

Câu hỏi quan trọng vì thế không nằm ở việc ai thắng trên chiến trường, mà là sau cuộc chiến, cán cân quyền lực thay đổi theo hướng nào. Nếu chi phí bỏ ra vượt xa lợi ích đạt được, chiến thắng ấy khó có thể được xem là trọn vẹn.

Những diễn biến tại Trung Đông, từ eo biển Hormuz đến các nỗ lực đàm phán đình trệ, đang cho thấy bức tranh phức tạp hơn nhiều so với một tuyên bố chiến thắng. Và như lịch sử từng chứng minh, đôi khi điều đáng lo không phải là thất bại — mà là một chiến thắng sai thời điểm, sai cách và sai cái giá.