Mỹ - Iran: Phép thử hay sự tự hủy?

Iran phát đi tín hiệu “hai mặt”: vừa cảnh báo Mỹ rằng bất kỳ hành động quân sự nào cũng sẽ kéo theo phản ứng đáp trả mạnh mẽ và rủi ro khó lường, vừa khẳng định sẵn sàng đẩy nhanh đàm phán tại Geneva nhằm tìm kiếm một thỏa thuận hạt nhân mới, trong bối cảnh căng thẳng quân sự và ngoại giao đồng thời leo thang.

Trong khi cảnh báo hậu quả nghiêm trọng nếu Mỹ phát lệnh tấn công, Iran vẫn chủ động giữ lại dư địa đàm phán nhằm tránh kịch bản đối đầu toàn diện.

Hệ thống tên lửa được trưng bày ở Iran

Iran phát đi thông điệp cứng rắn trước nguy cơ Mỹ sử dụng vũ lực, song đồng thời khẳng định sẵn sàng bước vào bàn đàm phán với thiện chí cao nhất, trong nỗ lực ngăn đối đầu quân sự vượt tầm kiểm soát.

Phát biểu ngày 24/2, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Majid Takht-Ravanchi nhấn mạnh bất kỳ cuộc tấn công hay hành động gây hấn nào nhằm vào Iran đều sẽ vấp phải phản ứng đáp trả theo kế hoạch phòng thủ đã được chuẩn bị sẵn. Ông cảnh báo, nếu Mỹ lựa chọn con đường quân sự, đó sẽ là “một canh bạc thực sự”, hàm ý những hệ quả khó lường không chỉ đối với khu vực mà cả Washington.

Dù vậy, Tehran vẫn chủ động phát tín hiệu hạ nhiệt. Ông Takht-Ravanchi khẳng định Iran sẵn sàng thực hiện mọi bước đi cần thiết để đạt được một thỏa thuận với Mỹ, đồng thời tuyên bố sẽ bước vào vòng đàm phán tại Geneva với “sự trung thực và thiện chí tuyệt đối”.

Thông điệp này được lặp lại từ nhiều cấp lãnh đạo Iran. Trước đó một ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei khẳng định bất kỳ đòn tấn công nào của Mỹ, kể cả ở mức độ hạn chế, cũng sẽ bị coi là hành động gây hấn và kéo theo phản ứng đáp trả. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng tuyên bố Tehran có “quyền tự vệ hoàn toàn”, đồng thời ám chỉ các lợi ích của Mỹ trong khu vực có thể trở thành mục tiêu nếu Iran bị tấn công.

Những tuyên bố cứng rắn được đưa ra trong bối cảnh hai nước chuẩn bị bước vào vòng đàm phán mới, dự kiến diễn ra ngày 26/2 tại Geneva. Theo một quan chức cấp cao của Mỹ, phái đoàn Washington sẽ do Đặc phái viên Steve Witkoff và doanh nhân Jared Kushner đại diện, gặp gỡ phía Iran trong nỗ lực tìm kiếm lối thoát ngoại giao giữa lúc căng thẳng leo thang.

Các cuộc tiếp xúc được nối lại khi Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông, bao gồm việc điều thêm tàu sân bay, máy bay và tàu chiến, đồng thời củng cố hệ thống phòng không. Trước động thái này, Iran cảnh báo sẽ nhắm vào các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực nếu bị tấn công.

Từ phía Washington, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Tổng thống Donald Trump vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao, song không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực nếu cần thiết.

Ở chiều ngược lại, một quan chức cấp cao Iran tiết lộ với Reuters rằng Tehran đang cân nhắc phương án thỏa hiệp mang tính kỹ thuật: chuyển một nửa lượng uranium được làm giàu ở mức cao nhất ra nước ngoài, pha loãng phần còn lại, đồng thời tham gia sáng kiến liên minh làm giàu uranium khu vực. Đổi lại, Iran yêu cầu Mỹ công nhận quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.

Những nỗ lực này diễn ra sau khi các cuộc đàm phán gián tiếp năm ngoái rơi vào bế tắc, chủ yếu do Mỹ yêu cầu Iran chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium trong nước – điều mà Washington coi là con đường dẫn tới vũ khí hạt nhân. Tehran nhiều lần bác bỏ cáo buộc này, khẳng định chương trình hạt nhân của mình mang mục đích hòa bình.

Sau các đợt không kích của Mỹ và Israel nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng 6 năm ngoái, Washington tuyên bố đã phá hủy các mục tiêu then chốt. Tuy nhiên, giới chức Mỹ thừa nhận Iran vẫn còn các kho dự trữ uranium đã được làm giàu trước đó – yếu tố tiếp tục khiến hồ sơ hạt nhân Iran trở thành điểm nóng chiến lược.

Giữa bối cảnh ấy, thông điệp từ Tehran được phát đi rõ ràng: ngoại giao vẫn còn cơ hội, nhưng nếu Mỹ chọn phương án quân sự, cái giá phải trả sẽ không hề nhỏ.