Mỹ "dựng rào" với AI

Quyết định mang tính tiền lệ này phát đi tín hiệu cảnh báo mạnh mẽ tới các quốc gia đang phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, trong đó có Việt Nam, về sự đảo lộn đột ngột của quyền tiếp cận công nghệ lõi.

Ngành trí tuệ nhân tạo Mỹ vừa chứng kiến một bước ngoặt đáng chú ý khi Bộ Thương mại Mỹ đưa hai mô hình AI mạnh nhất của Anthropic vào diện kiểm soát xuất khẩu.

Theo quy định mới, mọi hoạt động xuất khẩu, tái xuất hoặc chuyển giao công nghệ liên quan đến Mythos 5 và Fable 5 đều phải được cấp phép. Quy định áp dụng không chỉ với đối tác nước ngoài mà còn bao gồm cả nhân sự nước ngoài đang làm việc tại Mỹ.

Để bảo đảm tuân thủ, Anthropic buộc phải vô hiệu hóa hai mô hình này trên phạm vi toàn cầu. Đây được xem là lần đầu tiên một mô hình AI thương mại bị hạn chế tiếp cận bởi quyết định từ chính quyền liên bang Mỹ.

Điều đáng chú ý là Washington không còn chỉ kiểm soát chip bán dẫn như trước mà bắt đầu quản lý trực tiếp chính các mô hình AI – tài sản cốt lõi tạo nên năng lực cạnh tranh của ngành.

Anthropic cho rằng đây là sự hiểu nhầm liên quan đến một lỗ hổng có phạm vi hạn chế và đang tìm cách khôi phục quyền truy cập. Tuy nhiên, động thái mới cho thấy ranh giới quản lý đang được kéo sâu hơn vào trung tâm của công nghệ AI.

OpenAI chịu áp lực pháp lý gia tăng

Không chỉ Anthropic, OpenAI cũng đang đối mặt với làn sóng giám sát ngày càng mạnh từ các bang tại Mỹ.

Một liên minh tổng chưởng lý đã yêu cầu công ty cung cấp hàng loạt tài liệu liên quan đến dữ liệu người dùng, mức độ an toàn của sản phẩm, hoạt động với trẻ vị thành niên, dữ liệu sức khỏe, cơ chế vận hành mô hình và cả hiện tượng chatbot có xu hướng chiều theo người dùng.

Trước đó, bang Florida đã khởi kiện OpenAI và CEO Sam Altman với cáo buộc phát hành sản phẩm chưa bảo đảm an toàn. Một số cuộc điều tra khác cũng đang được triển khai liên quan đến nội dung do AI tạo ra.

OpenAI khẳng định sẽ hợp tác với các cơ quan chức năng và xem nghiêm túc mọi lo ngại liên quan đến sản phẩm của mình.

Cuộc chơi AI đang đổi luật

Những diễn biến mới phản ánh hai hướng tiếp cận đang hình thành tại Mỹ.

Một là góc nhìn an ninh quốc gia, coi các mô hình AI tiên tiến như công nghệ chiến lược cần được kiểm soát tương tự chip bán dẫn hoặc công nghệ quân sự.

Hai là góc nhìn bảo vệ người tiêu dùng, coi AI là sản phẩm phổ biến có khả năng tạo ra những rủi ro xã hội và pháp lý nếu không được giám sát chặt chẽ.

Dù tiếp cận theo hướng nào, điểm chung là thời kỳ phát triển gần như không giới hạn của AI đang dần khép lại.

Giới phân tích cho rằng rủi ro chính sách đã trở thành một phần của bài toán đầu tư trong ngành AI, đặc biệt khi nhiều doanh nghiệp lớn đang chuẩn bị cho các kế hoạch niêm yết và mở rộng quy mô.

Bài học cho doanh nghiệp Việt

Các động thái từ Mỹ cũng là lời cảnh báo đối với doanh nghiệp và cơ quan quản lý tại Việt Nam.

Việc tiếp cận các mô hình AI tiên tiến không còn là quyền lợi mặc định. Khả năng một dịch vụ AI bị hạn chế hoặc thu hồi đột ngột hoàn toàn có thể xảy ra nếu chính sách thay đổi.

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang xây dựng quy trình vận hành dựa trên các nền tảng AI nước ngoài, chiến lược đa dạng hóa nhà cung cấp và nghiên cứu các mô hình nguồn mở sẽ ngày càng trở nên cần thiết.

Đồng thời, xu hướng quản lý tại Mỹ cũng được xem là một tham chiếu quan trọng cho quá trình triển khai các quy định về AI tại Việt Nam trong giai đoạn tới.