Mỹ đang dùng "tiền tấn" để bắn phá "tiền lẻ"?

Cuộc xung đột với Iran đang phơi bày một thực trạng nghiệt ngã: Lầu Năm Góc đang phải chi hàng triệu USD để tiêu diệt những chiếc UAV chỉ có giá vài chục nghìn USD. Khi chiến thuật "biển UAV" của Tehran tấn công trực diện vào túi tiền và kho vũ khí của Mỹ, những hệ thống phòng thủ tối tân từ thời Chiến tranh Lạnh bỗng trở nên lạc lõng và xa xỉ một cách lãng phí.

Với 11,3 tỷ USD tiêu tốn chỉ trong 6 ngày đầu xung đột, Washington đang ráo riết tìm kiếm những giải pháp "rẻ và thông minh" hơn để không bị kéo vào một cuộc chiến tiêu hao không hồi kết.

Mỹ đang dùng "tiền tấn" để bắn phá "tiền lẻ"?

Cục diện chiến trường đang thay đổi theo hướng bất lợi cho các hệ thống phòng thủ đắt đỏ. Trong xung đột gần đây, UAV giá rẻ của Iran không chỉ gây sức ép mà còn phơi bày một nghịch lý: chi phí đánh chặn của Mỹ cao hơn nhiều lần so với giá trị mục tiêu.

Một UAV Iran có giá khoảng 35.000 USD, nhưng để tiêu diệt, Mỹ thường phải triển khai các phương tiện tốn kém hơn đáng kể. Chỉ trong 6 ngày đầu xung đột, tổng chi phí quân sự đã lên tới 11,3 tỷ USD, và ước tính có thể tăng lên 25–35 tỷ USD sau đó. Trong khi đó, Iran có thể phóng hàng nghìn UAV mỗi tuần và duy trì năng lực sản xuất quy mô lớn.

Ở kịch bản tiêu chuẩn, một chiếc F-16 Fighting Falcon được điều động để đánh chặn, sử dụng tên lửa dẫn đường. Chi phí cho mỗi lần xuất kích cùng vũ khí đi kèm vào khoảng 65.000 USD – gần gấp đôi giá một UAV. Đây là phương án hiệu quả nhưng khó duy trì khi đối mặt với số lượng mục tiêu lớn.

Các hệ thống phòng không mặt đất cũng không rẻ hơn. Hệ thống đánh chặn tầm ngắn như Coyote có thể tiêu diệt UAV trong phạm vi hạn chế, nhưng chi phí mỗi lần đánh chặn có thể lên tới hơn 250.000 USD. Những hệ thống tầm xa như Patriot missile system thậm chí tiêu tốn hàng triệu USD cho mỗi lần khai hỏa.

Trong khi đó, chiến thuật của Iran lại dựa trên số lượng và chi phí thấp. Các UAV được lập trình sẵn, bay theo đàn và tấn công đồng loạt, buộc đối phương phải tiêu tốn nguồn lực lớn để phòng thủ. Đây là cách tiếp cận đánh vào “điểm yếu chi phí” của các cường quốc quân sự.

Sự chênh lệch này bắt nguồn từ di sản công nghệ. Phần lớn hệ thống phòng không của Mỹ được phát triển từ thời Chiến tranh Lạnh, tối ưu để đối phó với các mục tiêu tốc độ cao, giá trị lớn nhưng số lượng ít. Khi đối diện chiến thuật “bầy đàn giá rẻ”, mô hình này bắt đầu lộ rõ hạn chế.

Thực tế chiến trường cho thấy UAV Iran không chỉ gây áp lực chi phí mà còn tạo ra thiệt hại đáng kể. Một số cuộc tấn công đã làm hư hại các hệ thống radar và cảm biến trị giá hàng trăm triệu đến hàng tỷ USD, khiến bài toán phòng thủ càng trở nên nan giải.

Để đối phó, Mỹ đang tìm kiếm các giải pháp có chi phí thấp hơn. Một hướng đi mới là sử dụng UAV đánh chặn tích hợp trí tuệ nhân tạo, với giá chỉ khoảng 15.000 USD mỗi chiếc – thấp hơn cả UAV đối phương. Bên cạnh đó, công nghệ vũ khí laser cũng được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt khi chi phí mỗi lần bắn chỉ vài USD, dù vẫn chưa sẵn sàng triển khai rộng rãi.

Dù vậy, thách thức không chỉ nằm ở tiền. Nguy cơ cạn kiệt đạn dược trong một cuộc xung đột kéo dài đang trở thành mối lo thực sự. Khi đối thủ có thể sản xuất UAV hàng loạt, bài toán không còn là “đắt hay rẻ” mà là “duy trì được bao lâu”.