Mỹ áp thuế 50% lên hàng hóa Brazil: Căng thẳng thương mại leo thang, nguy cơ đối đầu toàn diện

Ngày 9/7/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức tuyên bố áp mức thuế 50% lên toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Brazil, với hiệu lực từ ngày 1/8/2025. Đây là động thái bất ngờ nhưng mang tính chính trị cao, làm bùng phát một vòng xoáy căng thẳng mới trong quan hệ Mỹ – Brazil vốn đã tiềm ẩn nhiều rạn nứt từ trước.

Phát biểu trước báo chí, ông Trump cho biết việc áp thuế là nhằm đáp trả việc chính quyền Brazil “đàn áp tự do ngôn luận, kiểm duyệt mạng xã hội” và xử lý vụ án cựu Tổng thống Bolsonaro mà ông coi là “cuộc săn phù thủy”. Đồng thời, ông chỉ trích cán cân thương mại “quá bất lợi” với Mỹ, dù thực tế Mỹ đang là bên thặng dư hơn 7,4 tỷ USD trong thương mại song phương với Brazil.

Rõ ràng, quyết định này mang đậm tính chính trị, nhưng công cụ sử dụng lại là thuế quan thương mại – thứ vốn từng làm bùng nổ chiến tranh thương mại Mỹ – Trung năm 2018. Việc lựa chọn Brazil, một nền kinh tế lớn trong khối BRICS, cho thấy Mỹ đang tăng tốc sử dụng thương mại như một “đòn bẩy sức mạnh quốc gia”.

2. Brazil đáp trả: Cứng rắn nhưng thận trọng

Ngay sau tuyên bố của Mỹ, Chính phủ Brazil đã triệu tập đại diện ngoại giao Mỹ và ra thông cáo phản đối mạnh mẽ. Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva khẳng định Brazil “không chấp nhận bị giám hộ” và sẽ thực hiện “các biện pháp đối ứng theo đúng luật pháp quốc tế”.

Brazil cũng cảnh báo sẽ khởi kiện Mỹ tại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đồng thời xem xét áp thuế trả đũa lên các mặt hàng nhạy cảm như ngô, thịt lợn, ethanol và dược phẩm – những ngành mà Mỹ có thặng dư lớn. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Brazil sẽ không vội mở rộng trả đũa toàn diện, vì vẫn cần duy trì kênh đối thoại với Washington trong các vấn đề năng lượng, công nghệ và an ninh.

3. Tác động kinh tế hai chiều: Người nông dân và doanh nghiệp cùng chịu trận

Mỹ là thị trường xuất khẩu chủ lực của Brazil đối với nhiều mặt hàng nông sản như cà phê (chiếm 30% thị phần Mỹ), nước cam (trên 50%), quặng sắt, và thịt bò. Việc áp thuế 50% chắc chắn sẽ khiến giá thành các sản phẩm Brazil đội lên tại Mỹ, gây áp lực lên người tiêu dùng Mỹ – đặc biệt trong bối cảnh lạm phát vẫn còn dai dẳng.

Về phía Brazil, các doanh nghiệp xuất khẩu thép, nông sản và hàng tiêu dùng sẽ đối mặt với cú sốc lớn. Chứng khoán Brazil đã phản ứng tiêu cực ngay trong ngày 9/7, đồng Real mất giá hơn 2% so với USD – phản ánh tâm lý lo ngại dòng vốn rút ra và chi phí xuất khẩu tăng mạnh.

4. Nguy cơ bùng nổ chiến tuyến thương mại mới

Không chỉ đơn thuần là căng thẳng song phương, hành động này của Mỹ còn làm gia tăng rủi ro tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu theo hướng phân cực. Trong vài tháng qua, chính quyền Trump đã có các động thái tương tự với Trung Quốc, Mexico và EU. Việc đưa Brazil vào “danh sách áp thuế đặc biệt” là tín hiệu cho thấy Washington đang đẩy mạnh chủ nghĩa bảo hộ một lần nữa.

Về phía Brazil, hành động trả đũa nếu xảy ra sẽ không chỉ giới hạn ở thuế quan. Nhiều khả năng nước này sẽ tăng cường xích lại gần Trung Quốc và Nga, cũng như tìm cách gia nhập các cơ chế giao thương độc lập với Mỹ để hạn chế sự lệ thuộc.

5. Triển vọng ngắn và trung hạn

Trong ngắn hạn, quan hệ thương mại Mỹ – Brazil chắc chắn sẽ đóng băng. Các doanh nghiệp hai nước sẽ phải tái cấu trúc hoạt động xuất nhập khẩu, tìm đối tác thay thế hoặc chuyển hướng sản xuất. Thị trường hàng hóa toàn cầu, đặc biệt là cà phê, cam ép, ethanol và quặng sắt, sẽ biến động mạnh do thiếu hụt nguồn cung chi phí thấp từ Brazil.

Về trung hạn, nếu không có đối thoại hoặc nhượng bộ chính trị, căng thẳng này có thể kéo dài và khiến hệ thống thương mại đa phương chịu thêm áp lực. WTO – vốn đã suy yếu vì nhiều vụ kiện bị đình trệ – sẽ là nơi thử lửa quan trọng cho cơ chế giải quyết tranh chấp quốc tế.

Kết luận

Quyết định áp thuế 50% của Mỹ với hàng hóa Brazil là một bước leo thang thương mại nghiêm trọng, phản ánh cả những bất đồng chính trị sâu sắc và xu thế bảo hộ thương mại quay trở lại. Cả hai quốc gia đều sẽ phải chịu thiệt hại – ít nhất trong ngắn hạn. Nhưng trên hết, đây là lời cảnh báo rằng trong một thế giới ngày càng bất ổn, thương mại không còn chỉ là kinh tế – nó là một công cụ quyền lực chính trị.