Mỹ – Iran tăng tốc đối thoại giữa căng thẳng leo thang tại Hormuz

Ngày 3/5, Iran xác nhận Mỹ đã chính thức phản hồi đề xuất 14 điểm do Tehran đưa ra nhằm hướng tới chấm dứt xung đột khu vực.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baqaei, nội dung kế hoạch tập trung hoàn toàn vào việc hạ nhiệt căng thẳng và thiết lập giải pháp hòa bình, không liên quan đến hồ sơ hạt nhân. Ông nhấn mạnh ưu tiên hiện tại của Iran là kiểm soát xung đột trong khu vực, bao gồm cả tình hình tại Liban, đồng thời khẳng định các cuộc đàm phán hạt nhân chưa được nối lại ở thời điểm này.

Cùng ngày, Tổng thống Donald Trump cho biết các cuộc thảo luận với Iran đang diễn ra theo hướng “rất tích cực”. Tuy nhiên, Washington đồng thời chuẩn bị triển khai chiến dịch đảm bảo an ninh hàng hải tại Eo biển Hormuz – khu vực đang bị gián đoạn nghiêm trọng do xung đột.

Khủng hoảng hiện tại bắt nguồn từ cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel tiến hành không kích nhằm vào Iran, dẫn đến các đòn đáp trả quân sự từ Tehran nhắm vào Israel và các cơ sở của Mỹ trong khu vực. Dù lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực từ ngày 8/4, các vòng đàm phán trực tiếp tại Islamabad vẫn chưa đạt được bước tiến đáng kể.

Diễn biến đáng chú ý là việc Iran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới – gây gián đoạn nghiêm trọng dòng chảy dầu mỏ, khí đốt và phân bón toàn cầu. Đáp trả, Mỹ đã áp đặt các biện pháp phong tỏa đối với hệ thống cảng của Iran. Trong bối cảnh đó, Washington dự kiến khởi động chiến dịch hộ tống tàu thương mại mang tên “Dự án Tự do” từ ngày 4/5, với mục tiêu hỗ trợ các tàu đang mắc kẹt rời khỏi khu vực nguy hiểm. Tổng thống Trump mô tả đây là một “nỗ lực mang tính nhân đạo”, khi nhiều tàu đang đối mặt với tình trạng cạn kiệt nhu yếu phẩm.

Mỹ – Iran tăng tốc đối thoại giữa căng thẳng leo thang tại Hormuz

Theo Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), chiến dịch sẽ huy động lực lượng quy mô lớn, bao gồm tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay, hệ thống không người lái và khoảng 15.000 binh sĩ. Tư lệnh Brad Cooper nhấn mạnh nhiệm vụ này có ý nghĩa then chốt đối với an ninh khu vực cũng như ổn định kinh tế toàn cầu. Dữ liệu từ AXSMarine cho thấy, tính đến cuối tháng 4, vẫn còn hơn 900 tàu thương mại hiện diện trong khu vực Vịnh.

Ở một diễn biến khác, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Mỹ đang gia tăng áp lực kinh tế đối với Iran song song với các hoạt động quân sự. Phát biểu trên Fox News, ông cho biết chiến lược “gây sức ép tối đa” đã được triển khai từ năm trước theo chỉ đạo của Tổng thống Trump, và gần đây được nâng cấp thành chiến dịch “Cơn thịnh nộ Kinh tế”. Các biện pháp trừng phạt đang mở rộng, nhắm vào những cá nhân và tổ chức bị cáo buộc hỗ trợ tài chính cho IRGC.

Tổng thể, bức tranh hiện tại cho thấy một trạng thái “vừa đối đầu, vừa đối thoại”: các nỗ lực ngoại giao đang được thúc đẩy, nhưng song hành là sự gia tăng hiện diện quân sự và sức ép kinh tế. Điều này khiến triển vọng hạ nhiệt xung đột vẫn còn nhiều bất định, đồng thời tiếp tục tạo ra rủi ro đáng kể đối với thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.