Một rủi ro âm thầm khiến nhà đầu tư chứng khoán “đau đầu”

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trải qua giai đoạn rung lắc mạnh khi tâm lý thận trọng bao trùm. Sau nhịp điều chỉnh sâu, VN-Index hiện dao động dưới mốc 1.700 điểm, trong khi thanh khoản duy trì ở mức thấp, cho thấy dòng tiền lớn vẫn đang đứng ngoài quan sát.

Trong bối cảnh đó, một rủi ro đang âm thầm hình thành trên thị trường nhưng chưa được nhiều nhà đầu tư chú ý: mặt bằng lãi suất margin tại các công ty chứng khoán đang tăng nhanh.

Lãi suất margin tăng, áp lực bán có thể xuất hiện

Theo ông Bùi Văn Huy – Phó Giám đốc FIDT, nguyên nhân chính đến từ việc lãi suất huy động trong hệ thống ngân hàng đang bước vào chu kỳ tăng trở lại sau thời gian dài duy trì ở mức thấp.

Từ vùng đáy, lãi suất huy động đã tăng khoảng 1,5–2 điểm phần trăm, kéo theo chi phí vốn của các công ty chứng khoán tăng lên. Hệ quả là nhiều công ty đã điều chỉnh lãi suất margin tăng thêm 1–2%/năm, đưa mức phổ biến hiện nay lên khoảng 13–14%/năm, và xu hướng tăng vẫn chưa dừng lại.

Trong khi đó, dư nợ margin toàn thị trường đã đạt quy mô rất lớn, ước tính khoảng 400.000 tỷ đồng, tương đương gần 5% vốn hóa sàn HOSE – mức cao kỷ lục từ trước đến nay.

Khi chi phí vay ký quỹ tăng lên, nhiều nhà đầu tư buộc phải giảm tỷ lệ đòn bẩy hoặc cắt giảm vị thế, điều có thể tạo ra áp lực bán trong ngắn hạn. Nếu thị trường tiếp tục biến động mạnh, nguy cơ call margin có thể gia tăng và khiến nguồn cung cổ phiếu tăng đột ngột.

Thực tế, thị trường đã phần nào ghi nhận hiện tượng này trong phiên giảm mạnh ngày 9/3.

Xu hướng “shadow banking” trong ngành chứng khoán

Bên cạnh câu chuyện lãi suất, ông Huy cũng lưu ý đến một xu hướng mang tính cấu trúc: nhiều công ty chứng khoán đang mở rộng hoạt động cung cấp vốn ngoài nghiệp vụ môi giới truyền thống.

Các hình thức phổ biến bao gồm hợp tác kinh doanh (BCC), đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp, thậm chí tham gia tài trợ vốn cho các dự án bất động sản hoặc hạ tầng.

Theo chuyên gia này, xu hướng đó phản ánh mô hình gần giống “shadow banking” – khi các công ty chứng khoán đóng vai trò cung cấp vốn tương tự ngân hàng nhưng thông qua những kênh tài chính khác.

Chưa thể vội nói về đáy thị trường

Ở góc độ diễn biến thị trường, ông Huy cho rằng phản ứng hiện tại của chứng khoán Việt Nam là khá “trung thực” trước cú sốc ngoại sinh. Tuy nhiên, điều đáng lo không chỉ là mức giảm hơn 100 điểm vừa qua, mà còn là chất lượng của nhịp hồi phục sau đó.

Thị trường đã có 2–3 phiên tăng trở lại, nhưng thanh khoản thấp và dòng tiền lớn chưa quay lại. Theo ông Huy, đây là trạng thái “hồi phục kỹ thuật không có nền”, khi lực cầu chưa đủ mạnh để hấp thụ nguồn cung.

Ở mức 1.670 điểm, định giá của VN-Index tương ứng P/E dự phóng 2026 khoảng 13–14 lần, được xem là khá hấp dẫn về dài hạn. Tuy nhiên, định giá rẻ không đồng nghĩa thị trường sẽ lập tức tạo đáy, đặc biệt khi các rủi ro bên ngoài vẫn còn hiện hữu.

Những dấu hiệu cần để xác nhận đáy

Theo chuyên gia, để thị trường thực sự tạo đáy và bước vào chu kỳ hồi phục bền vững, cần xuất hiện một số tín hiệu quan trọng:

Ở kịch bản tiêu cực hơn, nếu căng thẳng địa chính trị tiếp tục leo thang và giá dầu duy trì ở mức cao, VN-Index có thể kiểm định lại vùng 1.600–1.630 điểm, khu vực đường MA200 đóng vai trò hỗ trợ dài hạn.

Trong bối cảnh đó, diễn biến của thị trường chứng khoán thời gian tới không chỉ phụ thuộc vào dòng tiền nội, mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ biến động địa chính trị và xu hướng lãi suất toàn cầu.