Mở "toang" bầu trời cho vốn ngoại?

Giữa bối cảnh các hãng bay nội địa đang "hụt hơi" trong cuộc đua phục hồi sau đại dịch, đề xuất nâng trần sở hữu vốn ngoại lên 49% đang trở thành tâm điểm chú ý. Thay đổi mang tính bước ngoặt này không chỉ là lời giải cho cơn khát vốn hàng nghìn tỷ đồng mà còn là phép thử về bản lĩnh quản trị của hàng không Việt trước những "gã khổng lồ" quốc tế.

Dù vấp phải sự thận trọng từ chính các "ông lớn" trong ngành, việc nới room ngoại đang được kỳ vọng sẽ phá vỡ thế bế tắc tài chính, đưa hàng không Việt Nam tiệm cận các tiêu chuẩn vận hành toàn cầu.

Đề xuất nâng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại các hãng hàng không Việt Nam từ 34% lên 49% tiếp tục được Bộ Xây dựng đưa vào dự thảo Nghị định về vận tải hàng không vừa trình Chính phủ. Nếu được thông qua, đây sẽ là thay đổi đáng chú ý nhất của ngành hàng không trong nhiều năm trở lại đây, mở thêm dư địa hút vốn quốc tế cho các doanh nghiệp nội địa.

Trong bối cảnh ngành hàng không vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau đại dịch, áp lực vốn đang ngày càng lớn. Chi phí nhiên liệu neo cao, nhu cầu mở rộng đội tàu bay, đầu tư hạ tầng và tăng năng lực khai thác khiến nhiều hãng cần thêm nguồn lực tài chính dài hạn.

Theo cơ quan soạn thảo, việc nâng room ngoại không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận dòng vốn quốc tế mà còn mở ra cơ hội tiếp nhận công nghệ, kinh nghiệm quản trị và năng lực vận hành từ các đối tác nước ngoài.

Đáng chú ý, mức 49% vẫn nằm dưới ngưỡng kiểm soát chi phối, đồng thời phù hợp với thông lệ quốc tế và các cam kết hàng không song phương, đa phương mà Việt Nam tham gia. Nhiều quốc gia như Singapore, Thái Lan, Indonesia hay Australia hiện cũng cho phép nhà đầu tư nước ngoài nắm tối đa 49% vốn tại hãng bay.

Bộ Xây dựng cho rằng mức trần 34% hiện nay chưa phản ánh đầy đủ nhu cầu huy động vốn của ngành trong giai đoạn mới. Thực tế, nhiều hãng vẫn chưa dùng hết room ngoại hiện hữu, nhưng việc nới trần sẽ tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp khi cần tăng vốn hoặc tìm cổ đông chiến lược.

Cơ quan này cũng nhấn mạnh, dù nâng tỷ lệ sở hữu, quyền kiểm soát thực tế doanh nghiệp vẫn thuộc về phía nhà đầu tư trong nước. Các lo ngại liên quan tới an ninh, phụ thuộc tài chính hay xung đột lợi ích có thể được kiểm soát thông qua điều kiện kinh doanh và cơ chế giám sát thay vì duy trì giới hạn hành chính quá thấp.

Tuy nhiên, đề xuất này vẫn gây nhiều tranh luận. Vietnam Airlines và Vietjet đều đề nghị giữ nguyên room ngoại ở mức 34% như hiện nay. Bộ Tư pháp cũng cho rằng cần thận trọng với lĩnh vực vận tải hàng không do liên quan trực tiếp tới hạ tầng chiến lược và an ninh quốc gia.

Hiện Vietnam Airlines là hãng duy nhất có cổ đông chiến lược nước ngoài. Năm 2016, All Nippon Airways từng chi hơn 2.400 tỷ đồng để sở hữu gần 8,8% vốn hãng bay quốc gia, nhưng tỷ lệ này hiện đã giảm xuống còn khoảng 5,6%.

Giới phân tích cho rằng nếu room ngoại được mở rộng, cuộc cạnh tranh trong ngành hàng không có thể bước sang giai đoạn mới. Các hãng có thêm cơ hội hút vốn giá rẻ, tái cấu trúc tài chính và tăng tốc mở rộng thị trường. Ngược lại, áp lực minh bạch quản trị, hiệu quả vận hành và khả năng giữ quyền chủ động cũng sẽ lớn hơn đáng kể.

Trong một ngành cần dòng tiền khổng lồ để duy trì tăng trưởng, bài toán hiện không còn là “có nên mở cửa hay không”, mà là mở đến đâu để vừa hút được vốn, vừa giữ được quyền kiểm soát trên bầu trời nội địa.