Mặt tối sau các đế chế nghìn tỷ và thông điệp không có vùng cấm

Thị trường chứng khoán và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong nửa đầu năm 2026 chứng kiến những biến động chưa từng có khi hàng loạt lãnh đạo cấp cao của các tập đoàn đầu ngành liên tiếp vướng vào vòng lao lý.

Những biến cố pháp lý dồn dập này đã bóc trần mặt tối đằng sau các con số doanh thu và lợi nhuận lên tới hàng nghìn tỷ đồng của những doanh nghiệp vốn được coi là cánh chim đầu đàn trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng, hóa chất và tài nguyên. Diễn biến này phát đi một thông điệp mạnh mẽ và đanh thép từ cơ quan quản lý rằng hoạt động thanh tra, xử lý sai phạm kinh tế sẽ được thực hiện triệt để và hoàn toàn không tồn tại khái niệm vùng cấm đối với bất kỳ cá nhân hay đế chế kinh tế nào.

Mặt tối sau các đế chế nghìn tỷ và thông điệp không có vùng cấm

Mở đầu cho làn sóng thanh lọc này là vụ khởi tố, bắt tạm giam Chủ tịch Hội đồng quản trị Vũ Thế Phiệt cùng Phó Tổng Giám đốc Nguyễn Tiến Việt của Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) vào đầu tháng 3 năm 2026 liên quan đến các sai phạm đặc biệt nghiêm trọng về đấu thầu. Sự việc gây chấn động mạnh bởi ACV là đơn vị có quy mô vốn hóa hơn 150.000 tỷ đồng và là chủ đầu tư siêu dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1. Gần như cùng thời điểm, hai thành viên Hội đồng quản trị kiêm Phó Tổng Giám đốc của Vinaconex là ông Nguyễn Hữu Tới và ông Dương Văn Mậu cũng bị bắt giam với cáo buộc tương tự. Đáng chú ý, Vinaconex là nhà thầu lớn tham gia vào liên danh Vietur thực hiện gói thầu trị giá hơn 35.000 tỷ đồng tại chính dự án sân bay Long Thành, khiến dư luận đặc biệt quan tâm về tính minh bạch của các dự án trọng điểm quốc gia.

Sai phạm tiếp tục lan rộng sang lĩnh vực công nghiệp nặng và khai khoáng khi Bộ Công an khởi tố Chủ tịch Tập đoàn Hóa chất Đức Giang Đào Hữu Huyền cùng mười ba bị can khác. Doanh nghiệp lớn này bị cáo buộc che giấu doanh thu, trốn thuế, khai thác trái phép hàng trăm nghìn tấn quặng apatit và đổ thải trái phép gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng tại Lào Cai. Ngay sau đó, vào giữa tháng 5, Tập đoàn điện lực và năng lượng PC1 tiếp tục làm rúng động thị trường khi thông báo bảy nhân sự cấp cao, bao gồm Chủ tịch Hội đồng quản trị Trịnh Văn Tuấn và Tổng Giám đốc Vũ Ánh Dương, bị bắt giam vì hành vi vi phạm kế toán và tham ô tài sản. Biến cố thượng tầng này ngay lập tức khiến bộ máy điều hành của PC1 rơi vào tình trạng tê liệt, doanh nghiệp thậm chí không thể công bố báo cáo tài chính quý I năm 2026 do thiếu nhân sự phê duyệt hợp pháp và phải khẩn cấp triệu tập Đại hội đồng cổ đông bất thường để kiện toàn lại bộ máy.

Theo đánh giá từ các chuyên gia kinh tế và giới phân tích thị trường, mặc dù mỗi doanh nghiệp đều có tính chất và hành vi sai phạm đặc thù khác nhau, nhưng điểm chung là đều xảy ra tại các tập đoàn có quy mô tài sản hàng chục nghìn tỷ đồng. Giới chuyên gia cho rằng các biện pháp mạnh tay này của cơ quan điều tra trong ngắn hạn sẽ gây ra những xáo trộn lớn về mặt nhân sự, hoãn tiến độ báo cáo tài chính và áp lực sụt giảm thị giá cổ phiếu. Tuy nhiên, dưới góc nhìn dài hạn, việc kiên quyết loại bỏ các mắt xích yếu kém và xử lý nghiêm các hành vi trục lợi, vi phạm đấu thầu hay gian lận kế toán là bước đi cần thiết nhằm thanh lọc môi trường kinh doanh. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng xu hướng này sẽ buộc các doanh nghiệp niêm yết phải nghiêm túc nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa hệ thống quản trị nội bộ, từ đó xây dựng một nền tảng thị trường tài chính phát triển bền vững và lành mạnh hơn.