Lợi nhuận vọt tăng, rủi ro còn bám trụ ở các nhà băng tư nhân

Tăng trưởng lợi nhuận không thể chỉ dựa vào cắt giảm chi phí và nới tay với rủi ro. Trong khi các ngân hàng tư nhân đang tạm thời giữ vai trò đầu tàu, thì chặng đường phía trước đòi hỏi nhiều hơn sự bền vững – và đó là bài kiểm tra lớn nhất mà ngành ngân hàng sẽ phải đối mặt trong năm 2025.

Lợi nhuận toàn thị trường đang dần bình thường hóa, với ngân hàng làm trụ đỡ. Nhưng ánh sáng phục hồi chưa kịp lan tỏa thì những vết rạn đã hiện rõ: biên lãi thuần co lại, nợ xấu ngóc đầu – báo hiệu cơn gió ngược mới đang hình thành.

Bức tranh lợi nhuận quý I/2025 cho thấy nền kinh tế đang chuyển từ giai đoạn phục hồi sang trạng thái bình thường hóa. Theo FiinGroup, lợi nhuận sau thuế toàn thị trường tăng 12% so với cùng kỳ năm trước – một bước tiến thực chất nhưng chậm lại đáng kể so với mức tăng trung bình 20,5%/quý trong năm 2024. Động lực chủ yếu vẫn đến từ khối tài chính – ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng tư nhân.

Ngân hàng tư nhân bật dậy – nhưng đà cao không đồng nghĩa an toàn

Trong khi hệ thống ngân hàng ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận sau thuế 15,3% so với cùng kỳ, thì tốc độ tăng so với quý trước đã chững lại còn 3,5%, so với mức 14,1% của quý IV/2024. Dưới lớp vỏ lợi nhuận tích cực là những vết nứt: biên lãi thuần (NIM) tiếp tục thu hẹp, chất lượng tài sản xuống cấp, và lợi nhuận được "cơi nới" chủ yếu từ cắt giảm mạnh chi phí, đặc biệt là chi phí nhân sự, giảm trích lập dự phòng và tín dụng tăng mạnh tại các ngân hàng tư nhân.

Sự phân hóa trong ngành ngày càng rõ rệt. Trong khi khối ngân hàng tư nhân tăng trưởng tới 22,6% so với quý trước, thì nhóm ngân hàng quốc doanh lại lao dốc, giảm tới 23,6%.

Tăng trưởng tín dụng quý I đạt 4,3% – vượt trội so với mức 2,7% cùng kỳ 2024 – nhưng phần lớn đóng góp vẫn đến từ nhóm ngân hàng tư nhân. Các ngân hàng quốc doanh và tổ chức có tỷ trọng cho vay bất động sản cao tăng trưởng chậm hơn đáng kể.

Kỳ vọng tăng trưởng tín dụng – nhưng NIM thu hẹp và nợ xấu rình rập

Tăng trưởng tín dụng đi cùng áp lực thu hẹp NIM – hiện chỉ còn 3%, mức thấp nhất kể từ quý IV/2018. Lãi suất cho vay sụt giảm, trong khi chi phí huy động tăng nhẹ khiến lợi nhuận từ hoạt động cốt lõi bị bào mòn. Biên lãi thuần giảm đều ở cả khối ngân hàng quốc doanh và tư nhân, đặc biệt ảnh hưởng đến những nhà băng đẩy mạnh tín dụng bán lẻ hoặc tham gia các gói hỗ trợ lãi suất.

Đáng lo hơn là chất lượng tài sản suy giảm. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng và nợ xấu mới hình thành đều tăng. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm còn 80,4% – mức thấp nhất kể từ quý II/2018, từ mốc 90,6% của quý IV/2024. Xu hướng này không chỉ mang tính thời vụ mà có nguy cơ kéo dài, tạo áp lực lên chi phí dự phòng và đe dọa đà tăng trưởng lợi nhuận các quý tới.

Cổ phiếu ngân hàng vẫn là trụ – nhưng không còn là bệ đỡ vô điều kiện

Theo ông Đào Minh Châu – Phó Giám đốc Trung tâm Phân tích và Đầu tư, CTCK SSI – cổ phiếu ngân hàng vẫn đóng vai trò dẫn dắt thị trường, chiếm đến 45% tổng lợi nhuận quý I. Dự báo của SSI Research cho thấy lợi nhuận của 12 ngân hàng lớn nhất có thể tăng khoảng 13% trong năm nay – tương đương năm 2024, nếu tăng trưởng tín dụng đạt kỳ vọng 16% và thị trường bất động sản được tháo gỡ nút thắt.

Một số ngân hàng đang mở rộng sang mảng chứng khoán và bảo hiểm để đa dạng hóa nguồn thu. Tuy nhiên, việc đặt cược vào triển vọng tăng trưởng lợi nhuận trong khi NIM thu hẹp và nợ xấu tăng lên là con dao hai lưỡi, đòi hỏi bản lĩnh quản trị rủi ro nhiều hơn là chỉ số tăng trưởng trên báo cáo.