Loạt scandal khép lại kỷ nguyên Shark Tank

Sau một thập kỷ phát sóng, Shark Tank Việt Nam chính thức khép lại hành trình từng được xem là “sân khấu gọi vốn” tiêu biểu của hệ sinh thái khởi nghiệp. Hơn 300 startup đã bước lên sóng với các mô hình đổi mới sáng tạo, để lại dấu ấn không nhỏ – đồng thời mở ra nhiều tranh luận về giá trị thực chất của một cuộc chơi kéo dài suốt 10 năm.

Shark Tank Việt Nam: Một cuộc chơi truyền hình, vui là chính?

Tròn một thập kỷ kể từ ngày lên sóng, Shark Tank Việt Nam (Thương vụ bạc tỷ) từng được xem là chương trình đầu tiên đưa khái niệm startup – khởi nghiệp ra khỏi không gian hội thảo khép kín, để xuất hiện công khai, trực diện trước hàng triệu khán giả truyền hình.

Lần đầu tiên, những câu chuyện vốn chỉ quen thuộc với giới tài chính và đầu tư mạo hiểm như gọi vốn, định giá doanh nghiệp, chia cổ phần hay điều khoản đầu tư được “mổ xẻ” trên sóng quốc gia. Shark Tank không chỉ là một gameshow, mà từng được kỳ vọng như cánh cửa mở ra hệ sinh thái khởi nghiệp non trẻ của Việt Nam.

Chương trình đã góp phần tạo nên một thế hệ startup được biết đến rộng rãi: từ DatBike với tham vọng xây dựng thương hiệu xe máy điện “Make in Vietnam”, Coolmate theo mô hình D2C, Bánh mì Xin Chào mang ẩm thực đường phố ra thế giới, DH Foods đưa gia vị Việt vào hệ thống bán lẻ hiện đại, cho đến nhiều mô hình trong tiêu dùng, giáo dục, nông nghiệp công nghệ.

Không phải tất cả đều đi đến thành công trọn vẹn, nhưng khó phủ nhận rằng Shark Tank đã giúp nhiều doanh nghiệp trẻ đi nhanh hơn – ít nhất về mặt thương hiệu, độ nhận diện thị trường và khả năng tiếp cận vốn.

Quan trọng hơn, chương trình góp phần thay đổi cách xã hội nhìn về khởi nghiệp. Doanh nhân không còn là hình ảnh xa lạ, khô cứng, mà trở nên gần gũi, đời thường. Startup không chỉ là “ý tưởng hay”, mà buộc phải chứng minh bằng số liệu, dòng tiền, chiến lược và năng lực thực thi.

Tuy nhiên, ở góc độ kinh doanh, Shark Tank rốt cuộc vẫn là một cuộc chơi truyền hình – nơi không ít quỹ đầu tư tham gia với tâm thế “vui là chính”, nhằm khuấy động dư luận và phổ cập khái niệm khởi nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ.

Sau 10 năm, 7 mùa phát sóng, hơn 100 tập ghi hình với khoảng 300 startup bước lên sân khấu, con số giải ngân thực chất lại không tương xứng với kỳ vọng. Đi kèm là hàng loạt vấn đề về đầu tư, sở hữu và mô hình kinh doanh chưa được làm rõ.

Khi ánh hào quang phai nhạt

Càng về sau, những điểm yếu của chương trình càng lộ rõ. Không ít startup tìm đến Shark Tank với mục tiêu quảng bá thương hiệu nhiều hơn là gọi vốn thực chất. Định giá bị đẩy lên mức xa rời nền tảng tài chính, dường như được tính toán để… từ chối khéo các đề nghị đầu tư. Khi đó, thương vụ trở thành một cuộc trình diễn, hơn là đàm phán nghiêm túc.

Shark Thủy với cáo buộc lừa đảo chiếm đoạt tài sản quy mô lớn

Nghiêm trọng hơn, chuỗi lùm xùm pháp lý liên quan đến chính các “cá mập” đã giáng mạnh vào niềm tin công chúng. Vụ việc của ông Nguyễn Ngọc Thủy (Shark Thủy) với cáo buộc lừa đảo chiếm đoạt tài sản quy mô lớn, tiếp đó là các vấn đề pháp lý xoay quanh ông Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình), ông Phạm Văn Tam (Shark Tam), rồi những lùm xùm gần đây liên quan đến Shark Phạm Thanh Hưng… đã khiến hình ảnh biểu tượng của chương trình bị xói mòn nghiêm trọng.

Shark Bình bị điều tra thêm tội trốn thuế

Từ chỗ đại diện cho tinh thần đầu tư mạo hiểm và đổi mới sáng tạo, Shark Tank dần bị phủ bóng bởi tranh cãi, khiến thông điệp khởi nghiệp bị lu mờ.

Một cái kết khó tránh

Trong bối cảnh đó, việc Shark Tank Việt Nam chính thức dừng sản xuất được xem là đáng tiếc, nhưng không bất ngờ. Đại diện nhà sản xuất thừa nhận những sự cố liên quan đến các “cá mập” là yếu tố ngoài dự kiến, vượt quá khả năng kiểm soát, đồng thời bộc lộ rủi ro trong việc xây dựng chương trình xoay quanh các nhân vật đại diện.

Shark Tam vừa bị khởi tố về tội trốn thuế

Tuy vậy, sự khép lại của Shark Tank không đồng nghĩa với dấu chấm hết cho khởi nghiệp Việt Nam. Trái lại, sau hơn một thập kỷ “làm quen” với startup trên truyền hình, xã hội đã nhìn nhận rõ hơn vai trò, kỳ vọng và cả giới hạn của khu vực này.

Đáng chú ý, tháng 10/2025, Chính phủ ban hành Nghị định 264/2025/NĐ-CP, lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý chính thức cho quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương. Đây được xem là bước tiến quan trọng, đưa đầu tư mạo hiểm thoát khỏi tính tự phát, tiến gần hơn tới bản chất dài hạn, chấp nhận rủi ro nhưng có kỷ luật.

Nghị định cho phép quỹ đầu tư trực tiếp vào startup trong và ngoài nước, đồng đầu tư, thành lập quỹ mới, với chu kỳ đầu tư kéo dài tới 10 năm, thậm chí 15 năm với các dự án đặc thù – đúng tinh thần “mạo hiểm có kiểm soát”.

Có lẽ, Shark Tank đã hoàn thành vai trò lịch sử của mình: mở màn cho một giai đoạn nhận thức. Phần việc còn lại – xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp trưởng thành, minh bạch và bền vững – sẽ cần những sân chơi khác, ít hào quang hơn, nhưng sát với thực tế hơn.