Loại ngân hàng khỏi sản xuất vàng miếng: Vì sao?

Trong bối cảnh Nhà nước xem xét xóa bỏ cơ chế độc quyền vàng miếng, Hiệp hội Kinh doanh Vàng đề xuất không nên trao quyền sản xuất cho các ngân hàng thương mại. Lý do: nguy cơ xung đột lợi ích và hệ lụy thị trường nếu để tổ chức tín dụng vừa làm tài chính, vừa kiểm soát nguồn cung vàng vật chất.

Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam (VGTA) vừa có văn bản góp ý đối với dự thảo sửa đổi Nghị định 24 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Tâm điểm của góp ý lần này xoay quanh ba vấn đề then chốt: không để ngân hàng tham gia sản xuất vàng miếng, gỡ rào điều kiện cấp phép sản xuất, và thúc đẩy phát triển thị trường vàng trang sức theo hướng thị trường hóa có kiểm soát.

Không nên để ngân hàng chen chân vào sản xuất vàng miếng

Theo dự thảo mới, cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng có thể bị gỡ bỏ, mở đường cho một số doanh nghiệp và ngân hàng thương mại đủ điều kiện tham gia sản xuất. Tuy nhiên, VGTA bày tỏ quan điểm không đồng tình với việc để ngân hàng thương mại tham gia sân chơi này. Lý do là các ngân hàng không phải là tổ chức chuyên sâu về vàng, và việc đầu tư lớn cho nhà xưởng, máy móc, nhân lực có thể khiến họ lệch khỏi chức năng cốt lõi là cấp tín dụng cho nền kinh tế.

Lịch sử cũng từng chứng minh những hệ lụy khi để ngân hàng tham gia sản xuất và kinh doanh vàng miếng. Trước năm 2012, nhiều tổ chức tín dụng như Agribank, Sacombank hay ACB từng tham gia thị trường nhưng không đạt hiệu quả, để lại dư chấn kéo dài buộc cơ quan quản lý phải can thiệp mạnh để ổn định lại thị trường. Việc tái mở cửa cho ngân hàng tham gia lúc này, theo VGTA, là bước đi tiềm ẩn rủi ro.

Không để điều kiện kinh doanh trở thành rào cản vô hình

Hiệp hội cũng đề xuất bãi bỏ quy định doanh nghiệp phải có giấy phép kinh doanh mua bán vàng miếng và vốn điều lệ tối thiểu 1.000 tỷ đồng mới được cấp phép sản xuất. Theo VGTA, điều kiện này hiện chỉ có ba doanh nghiệp đáp ứng được, dẫn đến nguy cơ hình thành lại độc quyền cung ứng vàng miếng, đi ngược với tinh thần sửa đổi của nghị định.

VGTA kiến nghị nên căn cứ vào thực tế vận hành của Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC), với mức đầu tư khởi điểm chỉ khoảng 500 tỷ đồng, làm cơ sở để quy định ngưỡng vốn phù hợp hơn. Đồng thời, thay vì đặt nặng vốn điều lệ, cơ quan quản lý nên chú trọng các tiêu chí thực chất như năng lực sản xuất, tài sản, hiệu quả kinh doanh, uy tín thương hiệu và năng lực chế tác.

Cần cơ chế rõ ràng về nhập khẩu vàng miếng và nguyên liệu

Hiệp hội cũng kiến nghị Ngân hàng Nhà nước cấp hạn mức nhập khẩu và xuất khẩu vàng miếng, vàng nguyên liệu theo năm. Việc phân bổ cần được thực hiện ngay từ đầu năm theo nguyên tắc công khai, minh bạch và tránh phát sinh giấy phép con. Doanh nghiệp sẽ chủ động về thời điểm, khối lượng nhập khẩu trong hạn mức, đồng thời có trách nhiệm báo cáo định kỳ với Ngân hàng Nhà nước. Quyền điều chỉnh hạn mức sẽ do Ngân hàng Nhà nước quyết định tùy theo diễn biến thị trường.

Thúc đẩy thị trường vàng trang sức: Cần chính sách khuyến khích mạnh mẽ hơn

Với thị trường vàng trang sức – lĩnh vực được Tổng Bí thư đặc biệt chỉ đạo phát triển – VGTA cho rằng dự thảo hiện vẫn thiếu các nội dung cụ thể để biến chỉ đạo này thành chính sách khả thi. Hiệp hội kiến nghị xây dựng cơ chế ưu tiên cho doanh nghiệp sản xuất chế tác vàng trang sức, trong đó có việc cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu không giới hạn về khối lượng, với điều kiện doanh nghiệp báo cáo về khối lượng tiêu thụ nội địa và giá trị xuất khẩu thực tế.

Theo tính toán của VGTA, nhu cầu ngoại tệ để nhập khẩu vàng nguyên liệu cho sản xuất trang sức chỉ vào khoảng 5 tỷ USD/năm, tương đương 416 triệu USD/tháng – con số rất nhỏ so với quy mô thị trường ngoại hối liên ngân hàng (18,9–25,2 tỷ USD/tháng). Do đó, không nên xem đây là yếu tố gây áp lực lên dự trữ ngoại hối, nhất là khi hoạt động xuất khẩu có thể giúp thu lại ngoại tệ và tạo giá trị gia tăng thực chất cho nền kinh tế.

Hiệp hội cũng nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp chế tác vàng trong nước đủ năng lực không chỉ đáp ứng nhu cầu nội địa mà còn cạnh tranh được ở thị trường quốc tế. Hơn 25% giá trị xuất khẩu vàng trang sức đến từ giá trị lao động – điều làm nên nét đặc thù riêng của ngành hàng này. Do vậy, việc đẩy mạnh sản xuất vàng trang sức không chỉ là chiến lược công nghiệp, mà còn là bài toán xuất khẩu bền vững.

Hoàn thiện chính sách theo hướng thị trường có kiểm soát

Góp ý của VGTA cũng đồng thuận với định hướng lớn do Tổng Bí thư đưa ra: hoàn thiện hành lang pháp lý quản lý thị trường vàng theo hướng thị trường hóa có kiểm soát và lộ trình rõ ràng. Cụ thể, mở rộng quyền nhập khẩu vàng có kiểm soát để tăng cung, giảm chênh lệch với giá thế giới, đồng thời siết chặt buôn lậu vàng qua biên giới. Mặt khác, cần chuyển hóa vàng tích trữ thành sản phẩm có giá trị gia tăng – thông qua thị trường vàng trang sức.

Về chính sách thuế, VGTA ủng hộ việc nghiên cứu áp dụng thuế giao dịch vàng miếng nhằm tăng tính minh bạch và khả năng giám sát thị trường, đồng thời đề xuất xóa bỏ thuế xuất khẩu với vàng trang sức để khuyến khích sản xuất và mở rộng thị phần quốc tế.