Lộ diện tuyến đường sắt kết nối FTZ Cái Mép Hạ với sân bay Long Thành

TPHCM đang tiến thêm một bước quan trọng trong chiến lược phát triển logistics và thương mại quốc tế, với đề xuất hình thành tuyến đường sắt kết nối Khu thương mại tự do (FTZ) Cái Mép Hạ với sân bay quốc tế Long Thành, qua đó hoàn thiện mạng lưới vận tải đa phương thức của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Cục Đường sắt Việt Nam vừa có văn bản góp ý đối với đề án thành lập FTZ Cái Mép Hạ gắn với cảng biển và đường sắt. Theo đánh giá của cơ quan này, việc bố trí ga đường sắt Cái Mép Hạ ngay trong khu thương mại tự do sẽ đóng vai trò then chốt trong việc liên kết FTZ với sân bay Long Thành và hành lang kinh tế xuyên Á.

Mắt xích chiến lược trong chuỗi logistics

Theo đề án, FTZ Cái Mép Hạ được quy hoạch tại phường Tân Phước và phường Tân Hải (TPHCM, địa bàn Bà Rịa – Vũng Tàu cũ). Trong đó, phân khu số 4 có diện tích 30,63ha dành cho ga đường sắt Cái Mép Hạ thuộc tuyến đường sắt Biên Hòa – Vũng Tàu, bao gồm cả khu vực phi thuế quan.

Cục Đường sắt Việt Nam cho rằng ga Cái Mép Hạ sẽ giúp hoàn thiện hệ thống vận tải đa phương thức, kết nối trực tiếp cảng biển, khu thương mại tự do và sân bay quốc tế. Mô hình này không chỉ góp phần giảm chi phí logistics, mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đặc biệt trong bối cảnh TPHCM hướng đến vai trò trung tâm logistics của khu vực.

Quy hoạch cần được “mở khóa”

Tuy nhiên, Cục Đường sắt cũng lưu ý tuyến Biên Hòa – Vũng Tàu hiện thuộc quy hoạch đường sắt khu vực đầu mối TPHCM, dù đã được hội đồng thẩm định thông qua nhưng vẫn chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Do đó, cơ quan này đề nghị Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TPHCM tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để cập nhật, hoàn thiện quy hoạch tuyến đường sắt, bảo đảm phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành.

Theo hồ sơ quy hoạch, tuyến đường sắt Biên Hòa – Vũng Tàu đi qua địa bàn TPHCM và tỉnh Đồng Nai, được thiết kế đường đôi, khổ ray tiêu chuẩn 1.435mm. Riêng đoạn Thị Vải – Vũng Tàu và nhánh kết nối vào cảng Thị Vải được quy hoạch đường đơn.

Kết nối trực tiếp hệ thống cảng biển

Khi đi qua khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, tuyến đường sắt cắt qua quốc lộ 51, vào ga Phú Mỹ rồi tiếp tục đến ga hàng hóa Tiền Cảng Thị Vải. Tại khu vực cảng biển, tuyến được chia thành hai nhánh.

Nhánh thứ nhất dài 9,08km, kết nối trực tiếp với cụm cảng Cái Mép và bố trí hai ga để phục vụ năm cảng container lớn, gồm Tân Cảng – Cái Mép, CMIT, ODA, Gemadept và SP-SSA.

Nhánh thứ hai dài 5,91km, kết nối với Trung tâm Logistics Cái Mép Hạ, cũng được quy hoạch hai ga nhằm phục vụ hoạt động trung chuyển hàng hóa trong khu thương mại tự do.

Song song với quy hoạch đường sắt, UBND TPHCM đã chấp thuận chủ trương đầu tư dự án cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ với tổng vốn hơn 50.800 tỷ đồng, giao cho ba doanh nghiệp làm nhà đầu tư.

“Xương sống” cho mô hình FTZ – sân bay – cảng biển

Trong bối cảnh TPHCM nghiên cứu FTZ gắn với cảng biển Cái Mép Hạ, còn Đồng Nai định hình FTZ gắn với sân bay Long Thành, việc kết nối hai khu vực này bằng đường sắt chuyên dùng được giới chuyên gia đánh giá là lựa chọn tối ưu.

Theo chuyên gia Đỗ Thiên Anh Tuấn (Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright), đường sắt là phương thức duy nhất có thể đáp ứng khối lượng vận tải lớn với chi phí thấp, đồng thời giảm áp lực cho hệ thống đường bộ. Đây cũng là mô hình mà các trung tâm logistics hàng đầu như Singapore hay Hàn Quốc đã triển khai thành công.

Trước đó, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Xuân Cường đã chỉ đạo các đơn vị liên quan khẩn trương hoàn thiện quy hoạch các tuyến đường sắt khu vực đầu mối TPHCM. Thành phố giao Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM chủ trì đề xuất phương án quy hoạch tuyến Biên Hòa – Vũng Tàu trong quá trình lập và thẩm định quy hoạch thành phố.