Liệu đã đến lúc "nới" điều kiện mua nhà ở xã hội?

Quy định nhà ở xã hội hiện hành đang bộc lộ những lỗ hổng, khiến hàng triệu người gặp khó khăn trong việc tiếp cận. Trước thực trạng này, Chính phủ buộc phải "ra tay", đề xuất những thay đổi mang tính đột phá nhằm gỡ bỏ rào cản, tạo cơ hội cho đông đảo người dân có nhà.

Thí điểm cơ chế đặc thù cho nhà ở xã hội: Gỡ nút thắt chính sách, mở lối an cư

Trước thực trạng chính sách nhà ở xã hội vẫn đang loay hoay giữa kỳ vọng và rào cản thủ tục, sáng 20/5, Chính phủ đã trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù – với mục tiêu đẩy nhanh phát triển nhà ở xã hội trong bối cảnh nhu cầu của người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp ngày một cấp thiết.

Một trong những thay đổi then chốt là đề xuất rút gọn thủ tục đầu tư, trao quyền chỉ định chủ đầu tư cho cơ quan có thẩm quyền mà không cần thông qua đấu thầu – với điều kiện dự án đã được chấp thuận chủ trương và phù hợp quy hoạch.

Việc lựa chọn chủ đầu tư được kiểm soát thông qua bộ tiêu chí cụ thể: doanh nghiệp phải có chức năng kinh doanh bất động sản, năng lực tài chính minh bạch, đáp ứng điều kiện về vốn chủ sở hữu, dư nợ và có kinh nghiệm triển khai dự án.

Đặc biệt, hàng loạt thủ tục hành chính sẽ được cắt giảm: từ việc miễn lập quy hoạch chi tiết đến bỏ bước thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi. Chủ đầu tư được phép tự thẩm định, phê duyệt dự án và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Thủ tục về phòng cháy chữa cháy được tích hợp vào quy trình cấp phép xây dựng, tiết kiệm đáng kể thời gian. Với công trình áp dụng thiết kế mẫu, thậm chí không cần xin giấy phép xây dựng.

Riêng với dự án sử dụng vốn đầu tư công, cơ chế chỉ định thầu rút gọn sẽ được áp dụng để đẩy nhanh tiến độ.

Nới điều kiện mua nhà: Phù hợp thực tiễn, giảm thiểu thiệt thòi

Cùng với cải cách thủ tục, Chính phủ cũng kiến nghị nới lỏng điều kiện thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội – điểm nghẽn gây nhiều tranh cãi suốt thời gian qua.

Hiện nay, người dân chỉ được mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội khi không sở hữu nhà tại địa phương có dự án, chưa từng thụ hưởng chính sách nhà ở, và nếu có nhà thì diện tích phải dưới mức tối thiểu quy định. Tuy nhiên, quy định này bị cho là quá cứng nhắc, đặc biệt ở các địa phương có diện tích hành chính rộng và phân bố dân cư không đồng đều.

Thực tế cho thấy nhiều lao động có nhà tại vùng quê hẻo lánh nhưng làm việc ở đô thị lớn, có nhu cầu ở gần nơi làm việc nhưng lại bị “trượt điều kiện” chỉ vì đã sở hữu nhà trong tỉnh.

Sự bất cập càng lộ rõ sau các đợt sáp nhập địa giới hành chính: người từng đủ điều kiện (do không có nhà tại địa phương có dự án) nay lại không đủ điều kiện vì... bản đồ hành chính đã thay đổi.

Từ đó, Chính phủ đề xuất hai điều chỉnh quan trọng:

Đối với địa phương có thay đổi địa giới hành chính, điều kiện hưởng chính sách nên căn cứ theo địa giới trước thời điểm sắp xếp.

Đối với người lao động có nhà ở xa nơi làm việc, chỉ cần chưa từng được mua, thuê mua nhà ở xã hội hay được hỗ trợ nhà ở, thì vẫn được xét duyệt. Trường hợp có nhà, khoảng cách từ nơi ở đến nơi làm việc phải tối thiểu 30km.

Cũng trong buổi sáng 20/5, Quốc hội đã nghe tờ trình về các dự án luật quan trọng như Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) và Luật Doanh nghiệp. Chiều cùng ngày, các đại biểu thảo luận tại tổ về nội dung các dự án luật này.