Làm thế nào doanh nghiệp Việt kiếm “hộ chiếu xanh” tới châu Âu?

Thị trường châu Âu là một trong những thị trường giàu tiềm năng nhưng rất… khó tính, do có nhiều rào cản. Theo TS. Hoàng Văn Việt, có những tiêu chuẩn bắt buộc phải tuân thủ, để có được tấm “hộ chiếu xanh” tiến vào thị trường EU.

Chia sẻ tại Hội thảo “Hộ chiếu xanh cho thực phẩm Việt” do IPTC (Trung tâm Xúc tiến Thương mại & Đầu tư TP.HCM) tổ chức, Tiến sĩ Hoàng Văn Việt - Giảng viên UEH, Chủ tịch kiêm nhà sáng lập GIBA (Cộng đồng Doanh nhân Trí thức Toàn cầu) - cho biết “hộ chiếu xanh” thực tế không phải là một chứng chỉ đơn thuần, mà là một khái niệm và là một tổ hợp các điều kiện để sản phẩm có thể bước vào các thị trường khắt khe. Châu Âu là một thị trường như vậy.

Làm thế nào doanh nghiệp Việt kiếm “hộ chiếu xanh” tới châu Âu?

Tiến sĩ Hoàng Văn Việt tại sự kiện

“Các nhà quản lý châu Âu không thể kiểm soát sản phẩm, thực phẩm khi vào thị trường một cách chi tiết, cụ thể được. Họ không lấy từng sản phẩm để kiểm nghiệm, mà kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng thông qua chứng nhận. Đối với Liên minh châu Âu EU, tiêu chuẩn bền vững là yêu cầu mang tính cốt lõi, kèm theo truy xuất nguồn gốc để đảm bảo tiêu chuẩn mang tính bắt buộc”, trích lời vị chuyên gia.

“Nói cách khác, chúng ta không chỉ bán sản phẩm, mà cần phải chứng minh sản phẩm của đã được sản xuất và vận chuyển như thế nào. Một ví dụ tiêu biểu, cà phê là ngành có tính hệ thống cao nhất, từ việc truy xuất vùng trồng, kiểm soát dư lượng, quá trình sản xuất, chế biến và xuất khẩu. Ngành này có nhiều loại chứng nhận khác nhau như UTZ, Rainforest Alliance, hay chứng nhận PGI (Bảo hộ xuất xứ sản phẩm), và khi Việt Nam và EU ký hiệp định thương mại tự do thì châu Âu đã chấp nhận chứng nhận này của Việt Nam”, ông nói thêm.

Hộ chiếu xanh là gì?

Theo TS. Việt, “hộ chiếu xanh” là tổ hợp các điều kiện gồm bốn yếu tố. Đầu tiên là pháp lý, liên quan đến an toàn vệ sinh thực phẩm, dán nhãn và kiểm soát dư lượng hóa chất. Thứ hai là chứng nhận, bao gồm chứng nhận của Nhà nước, của bên thứ ba độc lập, và của các nhà bán lẻ. Thứ ba là tính minh bạch, liên quan đến truy xuất nguồn gốc và dữ liệu. Cuối cùng là trách nhiệm xã hội và môi trường.

“Châu Âu đang phát triển chứng nhận rất mới về giảm bớt tình trạng phá rừng. Thực tế, đa số các ngành nông sản của Việt Nam hiện không có tình trạng phá rừng, nhưng làm sao để chứng minh được điều đó cho người tiêu dùng ở cách xa hàng ngàn kilomet? Những thông tin rất sâu về trách nhiệm xã hội, lao động bền vững hay lao động trẻ em buộc phải chứng minh qua chứng nhận. EU không chỉ xem sản phẩm có tốt hay không, mà họ đòi hỏi sản phẩm được sản xuất đúng cách. Như rau củ quả tại châu Âu nhìn có vẻ nhăn nhúm, hơi xấu và độ ngon không bằng của Việt Nam, nhưng trong đó có sự đảm bảo về truy xuất nguồn gốc và sự rõ ràng minh bạch”, vị chuyên gia nhận định.

Theo ông Việt, một lầm tưởng thường thấy là doanh nghiệp hay nghĩ chứng nhận chỉ là một danh sách giấy tờ, và người nông dân thường sợ phải làm hồ sơ chứng nhận. Tuy nhiên, ông cho rằng tư duy này phải thay đổi.

“Người nông dân phải được coi như công nhân trong lĩnh vực nông nghiệp và phải làm việc chuyên nghiệp. Chứng nhận là một hệ thống có cấu trúc, mang tính bản chất và bắt buộc. Chúng ta phải là người điều chỉnh tư duy trước, sau đó mới chuyển tải sang cho người nông dân; nếu hiểu sai cấu trúc này, doanh nghiệp sẽ tốn rất nhiều thời gian, chi phí mà vẫn không vào được thị trường khó tính”.

Làm sao để có “hộ chiếu xanh”

TS. Việt phân loại các chứng nhận thành những nhóm khác nhau để doanh nghiệp định hình chiến lược. Đầu tiên là nhóm chứng nhận bắt buộc, tiêu biểu như an toàn vệ sinh thực phẩm (HACCP), truy xuất nguồn gốc, và chứng nhận không phá rừng. Thứ hai là các chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm phổ biến, như Global GAP hay ISO.

Kế đến là nhóm chứng nhận gia tăng giá trị như Organic (hữu cơ), Fairtrade (thương mại công bằng), Rainforest Alliance, MSC, ASC hay tiêu chuẩn Carbon. Những chứng nhận này có thể giúp gia tăng giá bán từ 10-30% đối với những thị trường sẵn sàng chi trả.

Cuối cùng là nhóm chứng nhận mang tính định vị và đặc thù như PGI, PDO hoặc các chứng nhận tôn giáo như Halal, Kosher, giúp định vị thương hiệu và tạo sự khác biệt hóa.

Nêu vậy để thấy, không có chứng nhận nào có thể đáp ứng đủ tất cả yêu cầu. Thay vào đó, doanh nghiệp phải tìm hiểu xem mỗi loại chứng nhận phù hợp với sản phẩm và thị trường nào. Một tình trạng khá phổ biến ở Việt Nam là doanh nghiệp đổ xô làm chứng nhận theo phong trào mà chưa xuất phát từ thị trường.

“Chỉ có doanh nghiệp mới biết thị trường và khách hàng của mình yêu cầu gì để quyết định chọn chứng nhận phù hợp. Ví dụ, xoài muốn vào châu Âu thì chọn Global GAP, thủy sản tôm thì chọn ASC”.

Tổng hợp lại, doanh nghiệp cần hiểu đúng về tiêu chuẩn, chọn đúng chứng nhận và đưa ra hệ thống phù hợp. Nhận định cốt lõi là tiêu chuẩn không phải là một thủ tục thông thường mà là cả một chiến lược. Doanh nghiệp có sản phẩm mạnh, nhưng còn hạn chế về hệ thống và thiếu chiến lược về chứng nhận, vậy nên cần phải có những định hướng phù hợp.

Châu An

FILI