Kỷ nguyên dầu mỏ bất định: Khi năng lượng trở thành thế cờ nguy hiểm

Nếu khủng hoảng Trung Đông tiếp diễn hoặc một điểm nóng mới bùng phát, trật tự thị trường dầu mỏ toàn cầu nhiều khả năng sẽ bước vào thời khắc tái định hình – không chỉ về giá cả, mà cả về quyền lực và dòng chảy chiến lược.

Theo phân tích từ tạp chí The Conversation, những cú sốc dầu mỏ trong thập niên 1970 từng buộc thế giới phải tái cấu trúc ngành giao thông vận tải, mở ra thời kỳ phát triển mạnh mẽ các công nghệ tiết kiệm nhiên liệu và tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế. Kịch bản ấy hoàn toàn có thể tái diễn nếu căng thẳng tại Trung Đông leo thang hoặc một cuộc khủng hoảng mới bất ngờ bùng nổ. Với một quốc gia phụ thuộc nhập khẩu như Australia, viễn cảnh ấy không còn là rủi ro tiềm ẩn, mà là thách thức hiện hữu.

Trong trường hợp nguồn cung bị gián đoạn, dự trữ nhiên liệu của Australia chỉ đủ dùng trong khoảng 50 ngày. Trong khi đó, 74% nhiên liệu lỏng nhập khẩu được dùng cho giao thông vận tải, và riêng đường bộ đã chiếm hơn một nửa. Điều này khiến Australia đặc biệt mong manh trước những biến động ngoài biên giới – một thực tế khiến điện khí hóa giao thông trở thành yêu cầu cấp bách hơn bao giờ hết.

Australia và cuộc chạy đua phía sau

Tỷ lệ sử dụng xe điện ở Australia vẫn ở mức thấp, chỉ chiếm 9,65% doanh số xe mới năm 2024 – một con số quá khiêm tốn so với 88,9% tại Na Uy hay gần 20% tại Anh. Thậm chí, sang quý I/2025, tỷ lệ này còn giảm xuống 6,3%. Trong khi Trung Quốc đã vươn lên chiếm tới 3/4 tổng doanh số xe điện toàn cầu, Australia vẫn loay hoay vì thiếu cơ sở hạ tầng sạc, đặc biệt ở khu vực nông thôn, và chậm ban hành các quy định hiệu quả nhiên liệu bắt buộc.

Dù Chính phủ đã đưa ra tiêu chuẩn hiệu suất nhiên liệu mới nhằm thúc đẩy sử dụng xe điện, nhưng để đạt được chuyển đổi thực chất, cần nhiều hơn là quy định – đó phải là một chiến lược tổng thể gồm đầu tư công, khuyến khích tiêu dùng và quy hoạch đô thị gắn với giao thông sạch.

Từ cú sốc dầu tới cuộc cách mạng năng lượng

Lịch sử đã chứng minh rằng những cú sốc năng lượng thường là chất xúc tác cho thay đổi mang tính cấu trúc. Giá dầu tăng gấp bốn lần năm 1973–1974, tiếp đó là khủng hoảng Iran 1979, đã buộc nhiều quốc gia phải xem lại an ninh năng lượng của mình. Cũng từ đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) được thành lập, các khoản đầu tư vào năng lượng thay thế gia tăng mạnh mẽ, và tiêu chuẩn hiệu quả nhiên liệu được nâng lên đáng kể.

Gần đây, cuộc chiến Nga – Ukraine khiến châu Âu đẩy nhanh chiến lược chuyển đổi năng lượng sạch, thoát khỏi phụ thuộc khí đốt Nga. Điều này cho thấy: rủi ro địa chính trị càng lớn, quyết tâm chuyển dịch càng mạnh.

Giá năng lượng cao chưa đủ để thay đổi hành vi

Nếu giá nhiên liệu tiếp tục tăng cao và duy trì ở mức đó, hành vi tiêu dùng sẽ dần thay đổi – từ giảm sử dụng phương tiện cá nhân, chuyển sang các giải pháp tiết kiệm hơn. Nhưng nếu không có chính sách hỗ trợ rõ ràng, đặc biệt là hạ tầng sạc, an ninh nhiên liệu và chương trình khuyến khích người dân chuyển đổi phương tiện, thì quá trình thay đổi sẽ chậm và không đủ sức tạo ra bước ngoặt.

Điện khí hóa: Hàng rào phòng thủ chiến lược của Australia

Giảm phụ thuộc vào dầu mỏ thông qua điện khí hóa không chỉ là chiến lược khí hậu mà còn là phòng tuyến bảo vệ Australia trước những biến động giá năng lượng và đứt gãy nguồn cung. Giao thông vận tải hiện là nguồn phát thải lớn thứ ba tại quốc gia này, và được dự báo sẽ vượt ngành điện để trở thành nguồn thải lớn nhất vào năm 2030.

Một hệ thống giao thông sạch hơn, sạc bằng năng lượng tái tạo trong nước, không chỉ giúp giảm phát thải mà còn giảm mức độ lệ thuộc vào thị trường dầu mỏ toàn cầu. Cùng với đó là vai trò của nhiên liệu sinh học, giao thông công cộng chất lượng và quy hoạch đô thị thông minh – tất cả góp phần xây dựng năng lực tự chủ năng lượng quốc gia.

Bài học từ Trung Quốc: Quyết liệt, có tầm nhìn và hành động sớm

Trung Quốc – nước từng phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu – đã dành cả thập kỷ qua để kiến tạo hệ sinh thái năng lượng sạch trong nước. Kết quả, năm vừa qua, nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc đã giảm lần đầu tiên sau gần 20 năm, song song với sự bùng nổ của xe điện và năng lượng tái tạo.

Sự chuyển đổi này không phải ngẫu nhiên, mà là thành quả của quy hoạch dài hạn, đầu tư quy mô lớn và sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách – công nghiệp – thị trường. Australia hoàn toàn có thể học hỏi từ mô hình này, nếu đủ ý chí chính trị và tầm nhìn chiến lược.

Không hành động – cái giá phải trả sẽ rất lớn

Duy trì hiện trạng là một lựa chọn nguy hiểm. Cái giá không chỉ nằm ở hóa đơn nhiên liệu tăng vọt, mà còn là sự phụ thuộc ngày càng lớn vào thế giới bên ngoài – những nơi mà biến động chính trị có thể khiến Australia rơi vào thế bị động về cả kinh tế lẫn an ninh năng lượng.

Điện khí hóa giao thông – nếu được triển khai với chiến lược rõ ràng, đầu tư trọng điểm và chính sách nhất quán – không chỉ là giải pháp khí hậu, mà là lựa chọn sống còn để gia cố “hàng rào năng lượng” cho quốc gia trong một thế giới đầy bất trắc.