Kinh tế u ám, vì sao chứng khoán vẫn liên tục lập đỉnh?

Trong bối cảnh tuyển dụng đình trệ, lạm phát gia tăng và niềm tin người tiêu dùng sụt giảm xuống gần mức thấp lịch sử, nhiều người Mỹ ngày càng bi quan về triển vọng kinh tế. Thế nhưng, trái ngược với tâm trạng đó, Phố Wall lại đang hưng phấn. Chỉ số S&P 500 đã lập bốn kỷ lục mới trong tháng này, còn Dow Jones lần đầu tiên vượt mốc 46.000 điểm. Nghịch lý đặt ra: Nếu nền kinh tế thực sự u ám, vì sao chứng khoán lại bùng nổ?

Một trong những động lực lớn đến từ thị trường lao động Mỹ yếu kém. Báo cáo việc làm gần đây cho thấy nền kinh tế thực tế tạo ra ít hơn 250.000 việc làm so với con số ban đầu công bố. Điều này làm dấy lên kỳ vọng rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) buộc phải cắt giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế.

Theo công cụ CME FedWatch, giới đầu tư hiện định giá 80% khả năng Fed cắt giảm lãi suất vào tháng 12,86% vào tháng 10, và gần như chắc chắn Fed sẽ hạ lãi suất trong cuộc họp chính sách công bố ngày 17/9. Tức là, tin xấu về việc làm lại trở thành tin tốt cho chứng khoán, bởi lãi suất thấp giúp giảm chi phí vay vốn, tăng lợi nhuận doanh nghiệp và kích thích giá cổ phiếu.

Cùng với kỳ vọng về Fed, thị trường trái phiếu Mỹ cũng hồi phục mạnh. Trái phiếu Kho bạc – kênh trú ẩn an toàn – đã tăng giá, kéo lợi suất xuống thấp. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 2 năm đang gần mức thấp nhất kể từ khủng hoảng lạm phát 2022, còn lợi suất 10 năm quanh 4%, thấp hơn đáng kể so với những tháng trước.

Lợi suất giảm đồng nghĩa chi phí đi vay của doanh nghiệp giảm, giúp gia tăng giá trị cổ phiếu. Đây là một nguyên nhân nữa thúc đẩy S&P 500 tăng 6% kể từ báo cáo lao động gây sốc ngày 1/8 và tăng liên tục trong tháng 9 trước thềm cuộc họp Fed.

Thị trường chứng khoán vốn dĩ là tập hợp các kỳ vọng về lợi nhuận tương lai của doanh nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế thực đang có nhiều điểm yếu, việc Fed cắt giảm lãi suất được coi như cơ hội để tạo lợi thế chi phí. Do đó, nghịch lý “tin xấu kinh tế” lại trở thành động lực cho “tin tốt chứng khoán”.

Bên cạnh yếu tố chính sách, sức mạnh lợi nhuận doanh nghiệp cũng củng cố niềm tin nhà đầu tư. Phố Wall tin tưởng vào triển vọng doanh thu, bất chấp môi trường vĩ mô bất ổn.

Một động lực không thể bỏ qua là trí tuệ nhân tạo (AI). 9/10 công ty vốn hóa lớn nhất thị trường đều gắn với AI, chiếm tới 40% giá trị toàn thị trường Mỹ. Cổ phiếu Oracle thậm chí tăng 36% chỉ trong một ngày nhờ dự báo nhu cầu trung tâm dữ liệu liên quan đến AI, đưa Larry Ellison tạm vượt Elon Musk thành người giàu nhất thế giới. AI được coi là “câu chuyện tăng trưởng” hấp dẫn, thu hút dòng tiền đổ vào nhóm công nghệ.

Ngoài ra, việc các mức thuế quan mới của Tổng thống Donald Trump chính thức có hiệu lực từ tháng 8 mang lại phần nào sự chắc chắn sau nhiều tháng bất định. Doanh nghiệp dễ dàng hoạch định chiến lược hơn, còn đạo luật thuế “One Big Beautiful Bill Act” tiếp tục hỗ trợ lợi nhuận, khiến nhà đầu tư tin tưởng hơn vào triển vọng trung hạn.

Ở phía cầu tiêu dùng, dù chịu áp lực từ lạm phát và thuế quan, hộ gia đình Mỹ vẫn duy trì chi tiêu. Theo Bộ Thương mại Mỹ, chi tiêu tiêu dùng tăng 0,5% trong tháng 7 – yếu tố quan trọng bởi tiêu dùng chiếm hơn 2/3 GDP Mỹ. Điều này cho thấy nền tảng kinh tế vẫn chưa rơi vào tình trạng quá tiêu cực, tiếp thêm lực đỡ cho chứng khoán.

Dù thị trường tăng mạnh, nhiều chuyên gia cảnh báo rủi ro. Chỉ số S&P 500 hiện được giao dịch ở mức gấp 3,3 lần doanh thu kỳ vọng – cao nhất trong lịch sử. Hệ số P/E ở mức 25 lần, nghĩa là nhà đầu tư trả 25 USD cho mỗi 1 USD lợi nhuận, mức định giá bị cho là đi trước thực tế.

Trong khi đó, lạm phát khiến chi phí hộ gia đình Mỹ tăng thêm 195 USD mỗi tháng. Người dân phải vay nợ nhiều hơn, khiến nợ quá hạn gia tăng, đặc biệt từ khi khoản trả nợ sinh viên được khôi phục từ cuối năm 2024. Ước tính, điều này hút 80 tỷ USD khỏi nền kinh tế trong năm nay.

Không chỉ vậy, giá vàng – kênh trú ẩn truyền thống – cũng lập đỉnh mới gần 3.700 USD/ounce, tăng 40% từ đầu năm. Vàng vượt mức kỷ lục điều chỉnh theo lạm phát thiết lập 45 năm trước, cho thấy lo ngại về rủi ro kinh tế và lạm phát vẫn hiện hữu.

Ông Gary Friedman – CEO của tập đoàn RH cho rằng lạm phát và thuế quan mới là rủi ro lớn hơn việc Fed giảm hay không giảm lãi suất. Theo ông, việc cắt giảm lãi suất có thể khiến áp lực giá cả thêm trầm trọng, loại bỏ những doanh nghiệp yếu kém nhưng cũng gây ra nhiều tổn thất.

Ông nhấn mạnh: “Tôi quan tâm đến việc tiêu diệt lạm phát hơn là thêm một đợt cắt giảm lãi suất. Chúng ta có thể được giảm lãi suất, nhưng thuế quan lại tạo thêm áp lực lạm phát. Tôi không muốn thành công chỉ vì một nửa đối thủ cạnh tranh bị loại bỏ”.

Nghịch lý hiện tại phản ánh hai mặt: nền kinh tế Mỹ đang phát tín hiệu yếu kém, nhưng chính yếu tố đó lại thúc đẩy kỳ vọng Fed cắt giảm lãi suất, cùng với sự bùng nổ của AI, lợi nhuận doanh nghiệp và tiêu dùng ổn định, khiến chứng khoán lập đỉnh. Tuy nhiên, đằng sau sự hưng phấn vẫn là rủi ro về định giá quá cao, lạm phát và nợ hộ gia đình.

Phố Wall có thể tiếp tục thăng hoa, nhưng sự bền vững của đà tăng phụ thuộc vào khả năng kiềm chế lạm phát và duy trì tăng trưởng thực sự, thay vì chỉ dựa vào chính sách tiền tệ nới lỏng.