Kịch bản đổ bộ Iran: Mỹ có đang tiến gần "vết xe đổ" Afghanistan?

Địa hình núi non hiểm trở, mạng lưới lực lượng ủy nhiệm dày đặc và nguy cơ tê liệt mạch máu dầu mỏ toàn cầu là những "hố đen" có thể nuốt chửng uy tín và tài lực của Mỹ.

Chiến dịch tấn công phủ đầu của Mỹ và Israel nhằm vào Iran từ cuối tháng 2 đã đẩy căng thẳng Trung Đông lên một mức mới. Các đợt không kích tập trung vào cơ sở hạt nhân, hệ thống tên lửa đạn đạo và các nhân vật cấp cao của Tehran, gây thiệt hại đáng kể cho chương trình hạt nhân của nước này.

Dù vậy, khả năng leo thang vẫn là vấn đề khiến giới quan sát lo ngại. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ làm “bất cứ điều gì cần thiết” để đạt mục tiêu, đồng thời không loại trừ khả năng triển khai bộ binh nếu cần thiết.

Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Mỹ chuẩn bị đưa lực lượng mặt đất vào Iran. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng nếu quyết định này được đưa ra, chiến dịch quân sự có thể nhanh chóng vượt khỏi phạm vi kiểm soát và dẫn đến những hệ lụy sâu rộng.

Các thủy thủ trên tàu sân bay Mỹ USS Gerald R. Ford tham gia hỗ trợ chiến dịch tấn công vào Iran 

Thách thức quân sự lớn

Theo các nhà phân tích quân sự, Iran là một mục tiêu khó khăn hơn nhiều so với những chiến trường trước đây của Mỹ. Quốc gia này có diện tích khoảng 1,6 triệu km² và dân số gần 90 triệu người, lớn hơn đáng kể so với Iraq khi Mỹ mở cuộc chiến năm 2003.

Iran cũng sở hữu lực lượng quân đội đông đảo, với khoảng 610.000 binh sĩ thường trực, trong đó có lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) được trang bị và huấn luyện tốt. Địa hình chủ yếu là núi và sa mạc, đặc biệt là các dãy núi Zagros và Alborz, tạo ra lợi thế phòng thủ tự nhiên đáng kể.

Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), một chiến dịch tấn công trên bộ quy mô lớn có thể đòi hỏi từ 150.000 đến 200.000 binh sĩ Mỹ, tương đương lực lượng từng được triển khai trong chiến tranh Iraq. Tuy nhiên, ngay cả khi nhanh chóng đạt được thắng lợi quân sự ban đầu, nguy cơ sa lầy sau đó vẫn rất cao.

Các chuyên gia cho rằng Iran có thể sử dụng chiến thuật chiến tranh bất đối xứng, bao gồm phục kích, thiết bị nổ tự chế và tấn công du kích. Điều này có thể biến chiến trường thành một cuộc xung đột kéo dài tương tự Iraq hay Afghanistan, nơi Mỹ phải duy trì lực lượng trong nhiều năm với chi phí và thương vong lớn.

Bên cạnh đó, Tehran còn sở hữu mạng lưới tên lửa đạn đạo và lực lượng ủy nhiệm trải rộng trong khu vực. Nếu chiến tranh mặt đất xảy ra, các tổ chức như Hezbollah tại Li Băng hay Houthi ở Yemen có thể tham chiến, mở rộng xung đột ra toàn Trung Đông.

Nguy cơ chấn động kinh tế toàn cầu

Ngoài rủi ro quân sự, một cuộc chiến trên bộ với Iran có thể gây ra cú sốc lớn cho kinh tế thế giới. Iran kiểm soát eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua mỗi ngày.

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Tehran đã đe dọa đóng cửa tuyến hàng hải này. Chỉ riêng nguy cơ gián đoạn vận chuyển dầu cũng đủ khiến giá năng lượng tăng mạnh.

Giới quan sát nhận định rằng nếu chiến tranh lan rộng, nguồn cung dầu từ Trung Đông có thể bị gián đoạn lâu dài. Điều này không chỉ khiến giá dầu tăng vọt mà còn kéo theo lạm phát toàn cầu, gây áp lực lớn lên các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu.

Ngoài thị trường năng lượng, xung đột cũng có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng và thương mại quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới vốn đã chịu nhiều sức ép từ bất ổn địa chính trị.

Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz, khiến giá dầu thế giới lên cao 

Hệ lụy chính trị và ngoại giao

Triển khai bộ binh vào Iran cũng có thể tạo ra những tác động chính trị đáng kể đối với Mỹ. Trong nước, quyết định mở rộng chiến tranh có nguy cơ gây chia rẽ chính trị, đặc biệt khi dư luận vẫn còn nhiều tranh cãi về các cuộc chiến kéo dài trước đây tại Iraq và Afghanistan.

Các nhà phân tích cho rằng thương vong của binh sĩ Mỹ có thể nhanh chóng làm suy giảm sự ủng hộ của công chúng đối với chiến dịch quân sự.

Trên bình diện quốc tế, một cuộc xâm lược bằng bộ binh có thể làm gia tăng căng thẳng giữa Mỹ với các cường quốc khác. Nga và Trung Quốc đã chỉ trích chiến dịch tấn công hiện nay, và một bước leo thang mới có thể khiến Trung Đông trở thành tâm điểm của cạnh tranh địa chính trị.

Ngoài ra, chiến tranh quy mô lớn có thể gây ra khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng, kéo theo làn sóng người tị nạn và làm gia tăng bất ổn trong khu vực.

Một bước đi nhiều rủi ro

Cho đến nay, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel vẫn tập trung vào các mục tiêu quân sự cụ thể nhằm làm suy yếu chương trình hạt nhân và năng lực tên lửa của Iran. Tuy nhiên, nếu chiến tranh chuyển sang giai đoạn can thiệp bằng bộ binh, cục diện có thể thay đổi hoàn toàn.

Nhiều chuyên gia cho rằng một cuộc tấn công trên bộ không chỉ kéo dài xung đột mà còn làm gia tăng rủi ro quân sự, kinh tế và chính trị trên phạm vi toàn cầu. Vì vậy, các giải pháp ngoại giao vẫn được xem là con đường ít tốn kém và ít nguy hiểm hơn so với một cuộc chiến quy mô lớn.