Không phải ô tô, chính xe máy mới là 'kẻ đầu độc' đô thị thầm lặng

PGS.TS Hoàng Anh Lê nhận định xe máy gây ô nhiễm môi trường hơn ô tô do tiêu hao năng lượng lớn và phát thải trực tiếp qua ống xả mà không qua hệ thống xử lý khí thải. Việc kiểm soát khí thải xe máy được cho là cấp thiết để bảo vệ môi trường đô thị.

PGS.TS Hoàng Anh Lê (ĐHQG Hà Nội) nhận định: xe máy là "thủ phạm giấu mặt" gây ô nhiễm đô thị nặng nề hơn cả ô tô, do tiêu thụ năng lượng kém hiệu quả và xả thẳng khí độc ra môi trường mà không qua bất kỳ hệ thống xử lý nào. Đây là lỗ hổng lớn trong chính sách kiểm soát khí thải hiện nay.

Tại tọa đàm về chuyển đổi phương tiện giao thông sáng 21/7, nhiều chuyên gia đã lên tiếng cảnh báo về mức độ ô nhiễm không khí nghiêm trọng do xe máy gây ra – thậm chí cao hơn cả ô tô. Với gần 7 triệu xe máy đang lưu thông tại Hà Nội, trong đó 95% sử dụng xăng, đây được xem là nguồn phát thải chủ yếu vào ban ngày và là nguyên nhân lớn nhất khiến chất lượng không khí đô thị ngày càng xuống cấp.

Thống kê cho thấy, trong khu vực Vành đai 1 của Hà Nội có tới 450.000 xe máy phục vụ cho khoảng 600.000 cư dân thường trú, chưa tính tới lượng lớn phương tiện đổ về từ ngoài khu vực. Đại diện Cục Môi trường cho biết, khí thải giao thông kết hợp với điều kiện thời tiết là nguyên nhân chính khiến mức độ ô nhiễm ở Hà Nội vượt xa TP.HCM, với nồng độ bụi tăng cao vào khung giờ từ 9h đến 12h trưa – thay vì sáng sớm như giai đoạn trước.

PGS.TS Hoàng Anh Lê dẫn kết quả nghiên cứu cho thấy, xe máy là phương tiện có mức phát thải cao hơn ô tô vì không qua hệ thống xử lý khí thải, tiêu tốn năng lượng nhiều hơn và hoạt động phổ biến tại tốc độ thấp – khoảng 35 km/h – khiến tiêu hao nhiên liệu tăng mạnh. Trong khi xe ô tô đã được kiểm soát khí thải từ năm 2006, hơn 70 triệu xe máy trên cả nước vẫn đang nằm ngoài vòng kiểm soát, gây áp lực nghiêm trọng lên môi trường đô thị.

Chuyển đổi xe máy xăng sang xe điện là giải pháp được đề xuất nhằm cải thiện chất lượng không khí, nhưng đi kèm là hàng loạt thách thức. Ông Nguyễn Đông Phong, Giám đốc Trung tâm Thử nghiệm khí thải (Cục Đăng kiểm Việt Nam), cảnh báo việc chuyển đổi này sẽ tác động mạnh tới đời sống xã hội, nhất là nhóm thu nhập thấp. Bên cạnh hạ tầng trạm sạc và nguồn cung điện chưa đáp ứng, bài toán xử lý rác thải pin cũng là thách thức lớn, đòi hỏi hệ thống công nghệ, quy định chặt chẽ và sự phối hợp liên ngành.

Chuyển đổi xanh không thể đơn độc. Để tránh việc “bỏ lại phía sau” người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế, các chuyên gia nhấn mạnh cần có chính sách đồng bộ, minh bạch và hỗ trợ cụ thể từ nhà nước, doanh nghiệp đến cộng đồng.