Khi túi tiền nông dân bị "đốt" bởi xung đột địa chính trị toàn cầu

Thế giới đang chứng kiến một cuộc "di cư" của giá phân bón khi tuyến hàng hải huyết mạch Hormuz bị phong tỏa, cắt đứt 30% nguồn cung toàn cầu. Với độ trễ đặc trưng của ngành nông nghiệp, "cú đấm" chi phí dự báo sẽ nện trực tiếp vào thị trường Việt Nam từ quý II/2026, buộc chúng ta phải tái cấu trúc khẩn cấp để bảo vệ túi tiền của hàng triệu nông dân.

Khi giá Urê hạt thế giới "dựng đứng" lên mức 700 USD/tấn, phân bón không còn là câu chuyện của đồng ruộng mà đã trở thành bài toán kinh tế vĩ mô: Kiểm soát lạm phát thực phẩm từ gốc rễ.

Khi túi tiền nông dân bị "đốt" bởi xung đột địa chính trị toàn cầu

Thị trường phân bón toàn cầu đang bước vào giai đoạn căng thẳng khi nguồn cung bị gián đoạn tại điểm nút chiến lược Trung Đông. Giá các loại phân bón và nguyên liệu đầu vào đồng loạt leo thang, phản ánh rủi ro lan rộng trên toàn chuỗi cung ứng.

Khoảng một phần ba lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển phải đi qua eo biển Hormuz. Khi tuyến vận tải này bị gián đoạn, gần 30% nguồn cung xuất khẩu toàn cầu lập tức bị ảnh hưởng, bao trùm các nhà sản xuất lớn như Saudi Arabia, Qatar hay Bahrain.

Không chỉ là trung tâm sản xuất, Trung Đông còn giữ vai trò then chốt trong chuỗi nguyên liệu: gần một nửa lưu huỳnh giao dịch toàn cầu, một phần ba thương mại urê và khoảng 25% nguồn cung amoniac. Bất kỳ biến động nào tại khu vực này đều có khả năng kích hoạt cú sốc diện rộng.

Diễn biến giá cho thấy tác động đã bắt đầu. Giá urê hạt FOB tại Ai Cập – chỉ báo quan trọng của thị trường – tăng vọt lên khoảng 700 USD/tấn, từ mức dưới 500 USD trước đó. Nhiều loại phân bón khác như amoniac, kali hay lưu huỳnh cũng đồng loạt tăng theo.

Tuy nhiên, đặc thù của chuỗi cung ứng phân bón là độ trễ. Tác động không bùng phát ngay mà âm thầm tích tụ. Khi nông dân không tiếp cận đủ đầu vào, năng suất sẽ giảm và hệ quả chỉ lộ rõ vào cuối vụ, thậm chí cuối năm.

Rủi ro vì thế không dừng ở giá phân bón, mà lan sang sản lượng nông nghiệp và cuối cùng là giá lương thực. Ngay cả khi sản lượng toàn cầu chỉ giảm nhẹ, áp lực lạm phát thực phẩm gần như không thể tránh khỏi, đặc biệt tại các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu.

Tình hình càng bị siết chặt khi một số nguồn cung lớn khác cũng hạn chế xuất khẩu để bảo vệ thị trường nội địa, khiến cán cân cung – cầu thêm mất ổn định.

Tác động tới Việt Nam

Với Việt Nam, áp lực là trực diện. Nguồn cung phân bón như urê, kali, DAP vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu, khiến chi phí sản xuất nông nghiệp dễ bị “neo” theo biến động thế giới.

Cú sốc giá không chỉ làm tăng chi phí đầu vào mà còn lan sang giá nông sản và lạm phát thực phẩm. Điều này tác động trực tiếp đến thu nhập khu vực nông thôn và sức mua trong nước.

Rủi ro có thể rõ nét hơn từ quý II, khi tồn kho trong dân giảm dần và nhu cầu bước vào cao điểm vụ mùa. Thị trường trong nước vì thế đối mặt nguy cơ tăng giá theo chu kỳ trễ.

Hướng ứng phó

Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra không còn là phản ứng ngắn hạn. Việc đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, xây dựng cơ chế dự trữ và kiểm soát rủi ro chuỗi cung trở thành yêu cầu cấp thiết.

Về dài hạn, nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, thúc đẩy phân hữu cơ và tăng năng lực sản xuất trong nước là hướng đi mang tính nền tảng. Đồng thời, liên kết chặt giữa doanh nghiệp và nông dân sẽ giúp ngành nông nghiệp tăng sức chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.