Khi Trump làm "người hòa giải": Những nhượng bộ chưa từng có từ Nga và Ukraine

Tổng thống Trump đưa ra đề xuất hòa bình cuối cùng cho xung đột Nga - Ukraine, trong đó Mỹ sẵn sàng công nhận quyền kiểm soát của Nga tại nhiều vùng lãnh thổ, đổi lại Ukraine nhận được cam kết an ninh và hỗ trợ tái thiết – một đề xuất bị Kiev cho là thiên vị Moscow. Đây có thể là bước ngoặt lớn trong ván cờ ngoại giao giữa các cường quốc.

Một đề xuất chưa công bố chính thức, nhưng đầy tính toán từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, đang hé mở cánh cửa đàm phán giữa hai kẻ đối đầu lâu nay – Nga và Ukraine. Những động thái nhượng bộ hiếm hoi từ cả hai phía cho thấy: bàn cờ xung đột đang dịch chuyển, và lần này, nước cờ mở màn lại đến từ Washington.

Theo tiết lộ từ trang tin Axios, chính quyền Mỹ đang chờ đợi phản hồi từ phía Ukraine vào ngày 23/4 đối với một bản đề xuất hòa bình được soạn thảo dưới sự bảo trợ của Tổng thống Donald Trump. Bản đề xuất này – chỉ vỏn vẹn một trang, nhưng mang trọng lượng địa chính trị to lớn – đã được chuyển tới các quan chức Ukraine trong cuộc gặp tại Paris, Pháp vào tuần trước.

Nội dung đề xuất cho thấy Washington sẵn sàng công nhận bán đảo Crimea là một phần lãnh thổ của Nga và chấp thuận quyền kiểm soát thực tế của Moscow đối với phần lớn khu vực mà họ chiếm giữ từ tháng 2/2022. Đồng thời, Mỹ cam kết “sẵn sàng rút lui” nếu các bên không sớm đạt được một thỏa thuận. Đây được xem là nước cờ quyết đoán từ phía ông Trump – một dạng “take it or leave it” không khoan nhượng.

Đổi lại, Ukraine sẽ nhận được “cam kết an ninh mạnh mẽ” từ một liên minh gồm các quốc gia châu Âu – và có thể cả ngoài châu Âu. Tuy nhiên, đề xuất không nói rõ Mỹ có tham gia hay không, cũng như cách thức triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình trên thực địa. Ngoài ra, Ukraine sẽ giành lại một phần nhỏ lãnh thổ ở tỉnh Kharkov, được quyền vận hành tự do trên sông Dnieper, cùng với một lời hứa mơ hồ về bồi thường và hỗ trợ tái thiết – chưa rõ nguồn tài chính đến từ đâu.

Ở chiều ngược lại, Nga dường như đạt được những lợi ích cụ thể và có tính hệ thống hơn: được công nhận “trên danh nghĩa” quyền kiểm soát Crimea, và “trên thực tế” kiểm soát gần như toàn bộ Lugansk, cùng nhiều phần thuộc Donetsk, Kherson và Zaporizhzhia. Quan trọng hơn, NATO sẽ khép lại cánh cửa với Ukraine, đổi lại nước này có thể hướng về EU. Các lệnh trừng phạt kinh tế từ năm 2014 cũng sẽ được dỡ bỏ, kèm theo một loạt cam kết hợp tác kinh tế với Mỹ trong các lĩnh vực chiến lược như năng lượng và công nghiệp.

Một chi tiết đáng chú ý là nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia – cơ sở hạt nhân lớn nhất châu Âu – sẽ thuộc quyền sở hữu của Ukraine nhưng do Mỹ vận hành, cung cấp điện cho cả hai phía tham chiến. Thêm vào đó, một thỏa thuận khoáng sản giữa Mỹ và Ukraine cũng được lồng ghép vào bản đề xuất, cho thấy toan tính dài hơi về kinh tế trong một bản hòa ước chính trị.

Bối cảnh hình thành bản đề xuất này càng cho thấy đây không phải là một động thái đơn lẻ. Trước đó, đặc phái viên của ông Trump, doanh nhân Steve Witkoff, đã có cuộc gặp kéo dài hơn 4 giờ với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Sau cuộc gặp, ông Putin được cho là đã đồng ý tạm dừng các đợt tấn công dọc giới tuyến hiện tại – tín hiệu thiện chí lớn nhất của Điện Kremlin kể từ đầu cuộc chiến. Tuy nhiên, châu Âu vẫn chưa sẵn sàng đặt niềm tin.

Mặc dù ông Witkoff cùng Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sẽ không tham dự vòng đàm phán ở London vào ngày 23/4 – nơi có mặt các đại diện từ Mỹ, Anh, Pháp, Đức và Ukraine – nhưng Nhà Trắng xác nhận đặc phái viên Ukraine Keith Kellogg sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ tại bàn đàm phán.

Tại đó, bản đề xuất của Trump sẽ là tâm điểm tranh luận. Và dù còn nhiều nghi vấn, không ai có thể phủ nhận: ván cờ ngoại giao đã sang trang. Giờ đây, Washington không còn là người hòa giải, mà là bên thiết lập luật chơi.