Khi thuế "bóp nghẹt" động lực của người tài

Dự thảo Luật Thuế TNCN đề xuất đánh thuế 35% trên phần thu nhập trên 100 triệu đồng/tháng, gây lo ngại chảy máu chất xám. Các chuyên gia nhấn mạnh cần điều chỉnh biểu thuế lũy tiến hợp lý, cân bằng giữa thu ngân sách, động lực lao động và công bằng xã hội để duy trì sức cạnh tranh và thu hút nhân lực chất lượng cao.

Các chuyên gia cảnh báo, đề xuất áp thuế 35% cho phần thu nhập trên 100 triệu đồng/tháng có thể tạo ra “cú sốc” đối với lực lượng lao động trình độ cao. Mức thuế quá nặng không chỉ làm suy giảm động lực làm việc mà còn thúc đẩy họ tìm kiếm môi trường đãi ngộ hấp dẫn hơn, tiềm ẩn nguy cơ chảy máu chất xám và làm giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi đề xuất rút gọn biểu thuế từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, với các mức thu nhập 10, 20, 30, 40 triệu đồng/tháng và thuế suất 5%, 15%, 25%, 30%, 35%. Trong đó, mức thuế 35% áp dụng cho phần thu nhập tính thuế trên 100 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, phương án này đang đặt ra lo ngại lớn: đánh thuế quá cao đối với nhóm lao động có kỹ năng và trình độ, nguy cơ chảy máu chất xám trở nên hiện hữu.

PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh, cần nhìn thuế TNCN không chỉ dưới góc độ huy động ngân sách, mà phải cân bằng lợi ích giữa Nhà nước – người lao động – thị trường. Thu nhập 100 triệu/tháng từng được xem là rất cao cách đây một thập kỷ, nhưng với lạm phát, chi phí nhà ở, y tế, giáo dục và sinh hoạt đô thị hiện nay, con số này chưa hẳn tạo ra sự dư giả. Việc đánh thuế quá nặng mà không điều chỉnh trừ các khoản chi phí hợp lý sẽ vô hình chung xếp tầng lớp trung bình khá ngang bằng với người giàu, làm méo mó công bằng xã hội.

PGS.TS Long cảnh báo: gánh thuế nặng không chỉ làm giảm thu nhập khả dụng mà còn ảnh hưởng tới động lực cống hiến. Lao động trình độ cao có thể tìm kiếm cơ chế trả lương không chính thức, chuyển sang kinh doanh cá nhân hoặc ra nước ngoài, dẫn đến thất thoát chất xám và giảm năng suất nền kinh tế. Tương tự, PGS.TS Phan Hữu Nghị – Phó Viện trưởng Viện Ngân hàng – Tài chính – nhấn mạnh, thu nhập tăng nhanh nhưng nếu bậc thuế cao áp dụng sớm, người lao động sẽ thiệt thòi và tâm lý cống hiến suy giảm.

PGS.TS Lê Xuân Trường cho rằng, số lượng bậc thuế hiện hành quá nhiều (7 bậc) và dày đặc ở nhóm thu nhập trung bình trở lên, làm tốc độ điều tiết tăng quá nhanh, thiếu hợp lý so với mục tiêu công bằng xã hội. GDP bình quân đầu người đã tăng 3,8 lần từ năm 2009, trong khi biểu thuế chưa được điều chỉnh đáng kể. Vì vậy, cần nới rộng khoảng cách giữa các bậc thuế và nâng ngưỡng thu nhập chịu mức thuế cao nhất, nhằm đảm bảo nguyên tắc lũy tiến và tạo động lực cho lao động trình độ cao.

Các chuyên gia đề xuất, thay vì giữ mức thuế tối đa 35%, có thể giảm xuống 30%, đồng thời xây dựng lại biểu thuế với bậc hợp lý:

0 – 10 triệu/tháng: 5%

10 – 30 triệu/tháng: 10%

30 – 70 triệu/tháng: 15%

70 – 150 triệu/tháng: 20%

Trên 150 triệu/tháng: 25%

Cách cấu trúc này vừa bảo đảm nguyên tắc lũy tiến, vừa tạo dư địa cải thiện thu nhập khả dụng, đồng thời giữ động lực lao động và thu hút nhân lực chất lượng cao. Các chuyên gia nhấn mạnh: mục tiêu của thuế TNCN không phải là huy động tối đa ngay lập tức, mà là nuôi dưỡng nguồn thu bền vững, khuyến khích sáng tạo và cống hiến cho nền kinh tế.