Khi hệ thống ngân hàng thừa tiền nhưng thiếu vốn

Thanh khoản ngân hàng đang trải qua những cú "quay xe" ngoạn mục khi Ngân hàng Nhà nước liên tục bơm - hút hàng chục nghìn tỷ đồng. Một nghịch lý đang phơi bày: Hệ thống không thiếu tiền, nhưng dòng vốn lại không chảy đến nơi cần thiết.

Hệ thống không thiếu tiền, nhưng tiền lại không nằm ở nơi cần thiết.

Thanh khoản ngân hàng thời gian gần đây liên tục “giật cục” với những cú đảo chiều mạnh, từ căng thẳng cục bộ đến dư thừa trong thời gian rất ngắn. Những biến động này không chỉ mang tính kỹ thuật, mà đang phản ánh một vấn đề sâu hơn: dòng tiền trong hệ thống thiếu ổn định và khó dự đoán.

Đầu năm 2026, thị trường tiền tệ chứng kiến những cú sốc hiếm gặp khi lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng có lúc vọt lên 17–17,25%/năm, thậm chí duy trì trên 11% trong một giai đoạn ngắn. Đây là tín hiệu rõ ràng của tình trạng thiếu hụt thanh khoản cục bộ.

Tuy nhiên, trạng thái này nhanh chóng đảo chiều sau khi cơ quan điều hành bơm vốn quy mô lớn. Lãi suất liên ngân hàng hạ nhiệt nhanh, có thời điểm về quanh 3,6–4,5%/năm, phổ biến khoảng 4,2%/năm. Sự thay đổi nhanh và mạnh này cho thấy thanh khoản không vận động theo quy luật ổn định, mà phụ thuộc lớn vào các nhịp can thiệp.

Song song với biến động lãi suất là các đợt điều tiết tiền tệ quy mô lớn. Có thời điểm, hàng chục nghìn tỷ đồng được bơm ròng vào hệ thống chỉ trong một phiên. Nhưng ngay sau đó, dòng tiền lại bị hút mạnh trở lại, với quy mô lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi tuần.

Chuỗi đảo chiều liên tục này cho thấy thanh khoản đang vận động theo kiểu “giật cục”, với biên độ lớn và tốc độ nhanh. Trong một hệ thống ổn định, cung – cầu vốn thường điều chỉnh theo chu kỳ. Ngược lại, khi lãi suất có thể rơi từ hai chữ số về mức thấp chỉ trong thời gian ngắn, đó là dấu hiệu dòng tiền đang lệch pha.

Nghịch lý vì thế lộ rõ: tiền không thiếu, nhưng không nằm ở nơi cần thiết. Thanh khoản tổng thể dồi dào, nhưng vẫn có những ngân hàng phải vay mượn với chi phí cao do dòng vốn bị co cụm cục bộ. Sự phân hóa này phản ánh mức độ rủi ro và chất lượng tài sản khác nhau giữa các tổ chức tín dụng.

Một điểm đáng chú ý khác là dòng tiền chưa thực sự chảy ra nền kinh tế. Tín dụng tăng chậm khiến vốn bị “kẹt” trong hệ thống ngân hàng. Trong khi đó, chi phí vốn tăng lên buộc các ngân hàng phải thận trọng hơn khi cho vay.

Mặt bằng lãi suất huy động duy trì ở mức tương đối cao, phổ biến 6–7%/năm, thậm chí cao hơn ở một số kỳ hạn. Điều này cho thấy áp lực huy động vốn vẫn hiện hữu, dù thanh khoản tổng thể không thiếu.

Hệ quả là dòng tiền chủ yếu quay vòng trong nội bộ hệ thống, luân chuyển giữa các ngân hàng thay vì đi vào sản xuất, kinh doanh. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó trong tiếp cận vốn. Nghịch lý “thừa tiền trong ngân hàng, thiếu tiền ngoài thị trường” tiếp tục lặp lại.

Ở góc độ điều hành, việc liên tục bơm – hút tiền cho thấy nỗ lực giữ ổn định ngắn hạn. Tuy nhiên, tần suất điều chỉnh lớn cũng đặt ra vấn đề về tính bền vững. Khi hệ thống phụ thuộc nhiều vào can thiệp, trạng thái ổn định dài hạn trở nên khó đạt được.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở cấu trúc thị trường tiền tệ. Dòng vốn giữa thị trường liên ngân hàng và thị trường dân cư chưa thực sự liên thông, khiến tín hiệu lãi suất không truyền dẫn hiệu quả ra nền kinh tế. Điều này lý giải vì sao lãi suất liên ngân hàng biến động mạnh nhưng không phản ánh đầy đủ mặt bằng lãi suất thực.

Những biến động vừa qua cũng phần nào phản ánh sức khỏe hệ thống. Khi lãi suất có thể tăng vọt trong thời gian ngắn, rủi ro lan sang lãi suất huy động và cho vay là điều khó tránh khỏi. Áp lực chi phí vốn vì thế được dự báo sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến toàn hệ thống trong năm 2026.

Nhìn rộng hơn, các biện pháp điều tiết quy mô lớn chỉ giúp hạ nhiệt tạm thời. Vấn đề cốt lõi không nằm ở lượng tiền, mà ở cách dòng tiền được phân bổ. Khi vốn không chảy vào khu vực tạo ra giá trị, hiệu quả của chính sách tiền tệ sẽ bị hạn chế.

Thanh khoản “giật cục” vì thế không còn là hiện tượng kỹ thuật, mà là tín hiệu cho thấy dòng tiền đang vận hành lệch hướng. Và phía sau đó, những rủi ro tiềm ẩn có thể lớn hơn những gì đang thể hiện trên bề mặt.