Khi áp lực kinh tế bao trùm, ngành thép chọn lối đi nào?

Thép Việt Nam đang chịu áp lực nặng nề cả trong nước lẫn xuất khẩu, với biên lãi thấp và nhu cầu XK suy giảm do thuế chống bán phá giá và yêu cầu tiêu chuẩn “thép xanh”. Để thoát “bức tranh xám”, doanh nghiệp cần nâng cấp chuỗi cung ứng, đa dạng hóa sản phẩm, ứng dụng công nghệ số và tận dụng đầu tư công, đồng thời Nhà nước cần hỗ trợ chính sách để nâng sức cạnh tranh toàn cầu.

Những thách thức dai dẳng tiếp tục đè nặng lên doanh nghiệp ngành thép, buộc họ phải định hình chiến lược sắc bén cả trong thị trường nội địa lẫn xuất khẩu. Đồng thời, chuỗi cung ứng thép Việt cần bứt phá nội lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và vươn tới tiêu chuẩn quốc tế.

Ngành thép Việt Nam đang chìm trong "gam màu xám" kéo dài, khi khó khăn không chỉ đến từ sự phục hồi chậm của bất động sản mà còn từ áp lực kép: cạnh tranh khốc liệt về giá nội địa và rào cản bảo hộ quốc tế. Với biên lãi ròng dự báo khó vượt quá 4-5% trong năm 2025, và nhiều "ông lớn" như Pomina lỗ ròng 512 tỷ sau 9 tháng, các doanh nghiệp buộc phải tìm kiếm lối đi chiến lược để thoát khỏi tình trạng suy thoái.

Áp lực kép: Bảo hộ quốc tế và dư thừa công suất nội địa

Hai tháng cuối năm 2025, thị trường thép xây dựng vẫn phải dựa vào điểm tựa tiêu thụ nội địa, trong khi xuất khẩu (XK) tiếp tục chịu áp lực nặng nề:

Sụt giảm XK: Tiêu thụ thép xây dựng XK được dự báo sụt giảm mạnh 25-30% do Mỹ, EU, Ấn Độ liên tục áp thuế chống bán phá giá và các biện pháp bảo hộ.

Mất lợi thế cạnh tranh: Việc EU và Mỹ áp thuế Chống bán phá giá tới 55%-70% đã khiến các doanh nghiệp tôn mạ như Nam Kim (NKG) mất dần lợi thế, buộc phải giảm giá bán để giữ thị phần. MBS dự báo biên lợi nhuận gộp năm 2025 của NKG sẽ suy giảm 2 điểm phần trăm.

Dư thừa công suất nội địa: Ngành thép đang đối mặt với dư thừa năng lực sản xuất trên 35%, khiến cuộc chiến về giá và chiết khấu nội địa trở nên khốc liệt.

Thực tế này đã in đậm lên báo cáo tài chính quý III/2025: Pomina lỗ ròng hơn 180 tỷ đồng do gánh nặng chi phí tài chính, nâng tổng mức lỗ 9 tháng lên 512 tỷ đồng. Ngay cả Hòa Phát (HPG) cũng đối mặt với thách thức lớn trong việc hấp thụ toàn bộ 8,6 triệu tấn thép HRC tại thị trường nội địa khi tiềm năng XK bị đánh giá là thấp do xu hướng bảo hộ toàn cầu dự kiến kéo dài thêm 3-5 năm.

Lối thoát duy nhất: Chuyển mình toàn diện và "Xanh hóa"

Tại hội thảo ngành thép Việt Nam 2025, các chuyên gia khẳng định: chỉ có sự bứt phá nội lực mới cứu ngành thép thoát khỏi "bức tranh xám".

Chiến lược Đa dạng hóa (SSCV): Ông Lê Việt, Tổng giám đốc SSCV, nhấn mạnh cần đa dạng hóa sản phẩm (hướng tới thép chất lượng cao), mở rộng mạng lưới phân phối và tận dụng đầu tư công trong nước. Đối với XK, cần đa dạng hóa thị trường (ASEAN, Nam Á, Trung Đông) và tăng cường phòng vệ thương mại.

Chuyển đổi Chuỗi cung ứng (Stavian): Bà Johanna Vũ Thị Xoan, Giám đốc Chiến lược Phát triển Stavian, chỉ ra điểm yếu của chuỗi cung ứng thép Việt là mạnh về công suất nhưng thiếu tự chủ nguyên liệu và công nghệ xanh. Giải pháp cấp thiết là:

Đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu và khai thác mỏ trong nước.

Số hóa chuỗi cung ứng (IoT, Blockchain) và đầu tư công nghệ mới.

Xanh hóa sản xuất (tuân thủ tiêu chuẩn ESG, CBAM) và phát triển cụm công nghiệp thép – cảng biển – logistics để giảm chi phí.

Các chuyên gia kiến nghị Chính phủ cần ban hành Chiến lược phát triển ngành thép, hỗ trợ về tín dụng xanh và thúc đẩy tái chế thép phế liệu. Chỉ có sự liên minh, hợp tác và chuyển đổi toàn diện mới giúp thép Việt nâng cao sức cạnh tranh và đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của chuỗi giá trị toàn cầu.