"Khế ước hòa bình" Trung Đông phụ thuộc vào một nút bấm?

Quyết định hủy bỏ lễ ký kết trực tiếp mang tính biểu tượng tại châu Âu để chuyển sang hình thức ký điện tử trực tuyến giữa Mỹ và Iran không đơn thuần là câu chuyện xung đột lịch trình. Đằng sau căn phòng số hóa là một cuộc chạy đua nghẹt thở với thời gian của các bên trung gian nhằm khóa chặt một thỏa thuận mong manh, trước khi những bất đồng sâu sắc và đòn tâm lý chiến kịp làm nổ tung bàn đàm phán.

Việc thay đổi hình thức ngoại giao ở phút chót phơi bày sự hoài nghi tột độ giữa Washington và Tehran, nơi một chữ ký điện tử nhanh gọn được coi là giải pháp duy nhất để ngăn chặn kịch bản lật kèo.

"Khế ước hòa bình" Trung Đông phụ thuộc vào một nút bấm?

Kế hoạch ký kết biên bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran dưới hình thức trực tuyến đã được hoàn tất, thay thế phương án gặp mặt trực tiếp từng được kỳ vọng diễn ra tại châu Âu.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump cho biết lễ ký kết sẽ được tổ chức trực tiếp với sự tham dự của Phó Tổng thống J.D. Vance đại diện phía Mỹ. Tuy nhiên, phương án này cuối cùng không thể triển khai.

Nguyên nhân đầu tiên đến từ các ràng buộc về lịch trình và an ninh. Tổng thống và Phó Tổng thống Mỹ khó có thể cùng lúc công du nước ngoài. Trong bối cảnh ông Trump chuẩn bị lên đường tham dự Hội nghị G7, việc sắp xếp để ông Vance tham dự một sự kiện riêng tại châu Âu trở nên phức tạp.

Quan trọng hơn, các bên trung gian lo ngại bất kỳ sự chậm trễ nào cũng có thể làm gia tăng nguy cơ đổ vỡ. Càng kéo dài thời gian ký kết, khả năng phát sinh tranh cãi hoặc thay đổi lập trường từ một trong hai phía càng lớn.

Vì vậy, phương án ký điện tử được lựa chọn như giải pháp nhanh nhất nhằm khóa lại các cam kết đã đạt được và duy trì động lực cho tiến trình hòa bình.

Dù vậy, bức tranh vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Washington và Tehran hiện đưa ra những thông điệp khác nhau về nội dung thỏa thuận, đặc biệt liên quan đến các cam kết tài chính và điều kiện thực thi. Điều này làm dấy lên câu hỏi liệu những khác biệt chỉ mang tính đối ngoại hay phản ánh các bất đồng thực chất vẫn chưa được giải quyết.

Từ phía Iran, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã bác bỏ thông tin cho rằng Tehran sẽ ký thỏa thuận vào ngày 14/6. Tổ chức này cho rằng đội ngũ đàm phán Iran nhiều lần khẳng định văn bản vẫn chưa hoàn thiện và chưa đủ điều kiện để ký kết.

IRGC đồng thời chỉ trích việc ông Trump liên tục nhấn mạnh mốc thời gian 14/6, cho rằng đây là sức ép không cần thiết đối với tiến trình đàm phán.

Trong tuyên bố được đăng tải trên Telegram, IRGC còn cho rằng việc lựa chọn ngày 14/6 có thể mang ý nghĩa biểu tượng khi trùng với ngày sinh của ông Trump. Một số ý kiến tại Iran nhận định Nhà Trắng muốn biến sự kiện này thành dấu mốc chính trị và truyền thông.

Những phát biểu trái chiều cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế vẫn còn đáng kể. Việc chuyển sang ký trực tuyến có thể giúp đẩy nhanh tiến độ, nhưng chưa đủ để xóa bỏ những nghi ngờ về khả năng thực thi và độ bền vững của thỏa thuận.

Trong bối cảnh Trung Đông vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, điều thế giới chờ đợi không phải là hình thức ký kết trực tiếp hay trực tuyến, mà là liệu những cam kết trên giấy có thực sự đủ sức duy trì hòa bình lâu dài hay không.