Iran tính rút khỏi hiệp ước hạt nhân, thế giới đứng trước “lằn ranh đỏ”

Quốc hội Iran đang xem xét nghiêm túc khả năng rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) – một trong những cơ chế kiểm soát vũ khí quan trọng nhất thế giới – trong bối cảnh căng thẳng khu vực và quốc tế leo thang.

Thông tin được ông Alaeddin Boroujerdi, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của quốc hội Iran, xác nhận ngày 30/3. Theo ông, nếu quyết định này được thông qua, Iran sẽ không còn bị ràng buộc bởi các cam kết chỉ phát triển chương trình hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Kịch bản thay đổi lớn về chính sách hạt nhân

Động thái này được xem là bước ngoặt tiềm tàng trong chính sách hạt nhân của Tehran. Một số nghị sĩ cho rằng việc tiếp tục tham gia NPT không còn mang lại lợi ích trong bối cảnh Iran liên tục đối mặt với sức ép từ bên ngoài.

Người phát ngôn ủy ban an ninh quốc gia, ông Ebrahim Rezaei, thậm chí nhận định việc duy trì tư cách thành viên hiệp ước là “không còn ý nghĩa”. Trong khi đó, nghị sĩ Malek Shariati cho biết quốc hội đang chuẩn bị xem xét một dự luật cho phép rút khỏi NPT, đồng thời hủy bỏ các ràng buộc liên quan đến thỏa thuận hạt nhân năm 2015.

Iran tính rút khỏi hiệp ước hạt nhân, thế giới đứng trước “lằn ranh đỏ”

Theo quy trình, nếu được quốc hội thông qua, quyết định này vẫn cần sự phê chuẩn của Hội đồng Giám hộ Iran trước khi chính thức có hiệu lực.

Tác động tới an ninh và thương mại khu vực

Song song với vấn đề hạt nhân, Iran cũng đang cân nhắc thiết lập một cơ chế hàng hải mới tại Eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Theo đề xuất, Tehran sẽ đảm bảo an ninh cho tàu thuyền nhưng đồng thời áp phí quá cảnh.

Động thái này, nếu triển khai, có thể làm gia tăng áp lực lên thương mại toàn cầu, đặc biệt khi Hormuz là tuyến đường trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ thế giới.

NPT – trụ cột kiểm soát vũ khí hạt nhân

Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân được ký kết từ năm 1968 và có hiệu lực từ năm 1970, với mục tiêu ngăn chặn sự lan rộng của vũ khí hạt nhân, đồng thời thúc đẩy sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Hiệp ước phân định rõ giữa các quốc gia sở hữu và không sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời đặt các chương trình hạt nhân dân sự تحت sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế.

Đáng chú ý, NPT cho phép các quốc gia rút lui với điều kiện phải thông báo trước 3 tháng nếu cho rằng lợi ích tối cao của mình bị đe dọa.

Nguy cơ leo thang căng thẳng

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông đang diễn biến phức tạp, khả năng Iran rút khỏi NPT làm dấy lên lo ngại về một cuộc chạy đua hạt nhân mới. Trước đó, Mỹ và Israel nhiều lần cáo buộc Iran theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân – điều mà Tehran luôn bác bỏ, khẳng định mục tiêu chỉ là phát triển năng lượng phục vụ dân sự.

Nếu kịch bản rút khỏi NPT trở thành hiện thực, đây có thể là bước ngoặt lớn không chỉ với Iran mà còn với toàn bộ cấu trúc an ninh toàn cầu, trong bối cảnh niềm tin và các cơ chế kiểm soát vũ khí đang chịu nhiều sức ép.