Iran thắng thế?

Tuyên bố đơn phương đầy ngạo nghễ của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi về một biên bản ghi nhớ chuẩn bị ký kết từ xa đang đẩy chính trường Mỹ vào thế lưỡng đầu thọ địch. Bằng việc khẳng định Tehran là "bên chiến thắng" sau các cuộc đụng độ quân sự, Iran không chỉ ép Washington phải dỡ bỏ gọng kìm phong tỏa hàng hải mà còn biến Eo biển Hormuz thành một công cụ thu "phí dịch vụ" hợp pháp, định hình lại trật tự an ninh toàn cầu.

Dù Nhà Trắng đang cố phát đi thông điệp thận trọng về một thỏa thuận "có đi có lại", sự lập lờ về việc liệu Tân Lãnh đạo Tối cao Mojtaba Khamenei đã thực sự đặt bút ký hay chưa đang biến biên bản này thành một canh bạc đầy rủi ro đối với người Mỹ.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran đã bước ra khỏi cuộc đối đầu với Mỹ và Israel trong vị thế mạnh hơn, đồng thời khẳng định nước này là "bên chiến thắng" sau giai đoạn căng thẳng kéo dài.

Theo ông Araghchi, Mỹ và Iran đang hoàn tất những bước cuối cùng của một biên bản ghi nhớ hòa bình. Văn kiện có thể được ký kết từ xa và công bố trong vài ngày tới nếu quá trình đàm phán hoàn tất đúng kế hoạch.

Nhà ngoại giao Iran cho biết thỏa thuận hiện tại hướng tới việc chấm dứt các mặt trận xung đột trong khu vực, bao gồm Lebanon và một số điểm nóng liên quan.

Đáng chú ý, dự thảo còn đề cập việc mở lại eo biển Hormuz và tháo gỡ các biện pháp phong tỏa liên quan đến vận tải biển.

Hormuz và chủ quyền là những điểm then chốt

Về chương trình hạt nhân, Tehran khẳng định đây chưa phải nội dung nằm trong giai đoạn đàm phán hiện nay.

Iran cho biết mọi cuộc thương lượng tiếp theo chỉ được triển khai nếu thỏa thuận tạm thời được thực thi đầy đủ và nghiêm túc.

Ngoại trưởng Araghchi nhấn mạnh các cuộc đàm phán phải dựa trên lợi ích cốt lõi của Iran. Ông cũng tiết lộ việc quản lý eo biển Hormuz trong tương lai sẽ được phối hợp cùng Oman với cơ chế vận hành khác giai đoạn trước chiến tranh.

Theo phía Iran, tàu thuyền đi qua Hormuz sẽ không bị thu phí lưu thông trực tiếp nhưng có thể áp dụng các khoản phí dịch vụ.

Một nội dung đáng chú ý khác là cam kết bằng văn bản từ phía Mỹ về việc tôn trọng chủ quyền Iran và chấm dứt các hành động đe dọa.

"Mọi sự đe dọa phải kết thúc và người dân Iran phải được đối xử bằng sự tôn trọng", ông Araghchi nhấn mạnh.

Dù vậy, Tehran cũng phát đi cảnh báo cứng rắn rằng nước này sẵn sàng quay lại trạng thái đối đầu nếu các điều khoản không được thực hiện đúng cam kết.

Nút thắt nằm ở quyết định cuối cùng

Trong khi tiến trình đàm phán được mô tả là tích cực, giới quan sát vẫn đặt câu hỏi liệu lãnh đạo tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã chính thức phê duyệt văn kiện hay chưa.

Một quan chức cấp cao Mỹ từ chối xác nhận trực tiếp vấn đề này. Tuy nhiên, theo nguồn tin từ cả kênh dân sự lẫn quân sự, lãnh đạo Iran được cho là hài lòng với diễn biến đàm phán hiện nay.

Dẫu vậy, phía Mỹ nhấn mạnh rằng quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào sự phê chuẩn chính thức từ lãnh đạo tối cao Iran.

Washington khẳng định mục tiêu là đạt được một thỏa thuận có thể thực thi trên thực tế và chỉ triển khai các cam kết khi lợi ích của Mỹ được bảo đảm tương xứng.

Nếu được ký kết, đây có thể trở thành bước ngoặt lớn nhất trong quan hệ Mỹ - Iran sau nhiều năm đối đầu, đồng thời tác động mạnh tới an ninh năng lượng và cục diện địa chính trị Trung Đông.