Iran "hốt bạc" giữa vòng vây lửa đạn

Trong khi eo biển Hormuz bị khóa chặt khiến nguồn cung toàn cầu tê liệt, Iran lại đang tạo ra một nghịch lý kinh tế chấn động: Doanh thu dầu mỏ tăng gấp đôi giữa tâm bão chiến sự. Bằng một mạng lưới "bạch tuộc" tinh vi từ vận tải đến thanh toán xuyên biên giới, Tehran không chỉ vô hiệu hóa các cuộc không kích của Mỹ mà còn biến khủng hoảng năng lượng thành mỏ vàng lộ thiên.

Từ những "đội tàu ma" dưới trướng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đến hệ thống thanh toán bằng nhân dân tệ, Iran đang chứng minh rằng: Trừ khi bị hủy diệt hoàn toàn hạ tầng, dòng tiền dầu mỏ của họ là thứ không thể bị bóp nghẹt.

Chiến sự leo thang tại Trung Đông đã phá vỡ hình ảnh “nguồn cung ổn định, giá rẻ” vốn được duy trì suốt nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz – huyết mạch năng lượng toàn cầu – bị bóp nghẹt, khiến khoảng 15% nguồn cung dầu không thể lưu thông. Phần lớn quốc gia vùng Vịnh buộc giảm sản lượng, doanh thu lao dốc. Nhưng Iran lại đi ngược dòng.

Theo ước tính từ các nguồn theo dõi thị trường, doanh thu dầu của Iran hiện gần gấp đôi so với trước khi các đợt không kích bắt đầu cuối tháng 2. Sản lượng xuất khẩu vẫn duy trì quanh 2,4–2,8 triệu thùng mỗi ngày, trong đó dầu thô chiếm phần lớn. Giá dầu tăng mạnh vì thiếu hụt nguồn cung càng khuếch đại lợi nhuận.

Điểm khác biệt nằm ở cách Iran tổ chức hệ thống xuất khẩu. Thay vì tập trung vào một đầu mối, hoạt động bán dầu được phân tán cho nhiều cơ quan và mạng lưới trung gian. Từ ngoại giao, an ninh đến các tổ chức liên quan đều tham gia, tạo thành một cấu trúc đa tầng khó bị triệt tiêu. Khoảng 20 nhân vật có ảnh hưởng vận hành mạng lưới này, nhiều người có liên hệ với lực lượng Vệ binh Cách mạng.

Cách tổ chức phân tán giúp Iran duy trì hoạt động ngay cả khi một số cơ sở bị tấn công. Đảo Kharg – trung tâm xuất khẩu lớn – chịu áp lực quân sự, nhưng các điểm thay thế như Jask, Lavan hay Sirri vẫn vận hành, tích trữ dầu ở mức cao và sẵn sàng bù đắp công suất.

Số tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Các cột màu đỏ thể hiện tàu có liên hệ tới Iran.

Trụ cột thứ hai là kiểm soát vận tải. Iran tăng cường giám sát tàu thuyền qua Hormuz, yêu cầu xác thực và hộ tống. Một số tàu phải trả phí không chính thức lên tới hàng triệu USD mỗi chuyến để được đảm bảo hành trình. Cơ chế này vừa tạo thêm nguồn thu, vừa giúp Tehran nắm quyền điều phối dòng chảy dầu mỏ qua khu vực then chốt.

Ở đầu ra, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ chủ lực, chiếm hơn 90% lượng xuất khẩu. Các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ đóng vai trò hấp thụ chính. Khi nguồn cung khu vực suy giảm, mức chiết khấu dầu Iran thu hẹp đáng kể, giúp biên lợi nhuận cải thiện rõ rệt.

Trụ cột cuối cùng là hệ thống thanh toán. Dòng tiền được dẫn qua nhiều lớp công ty trung gian và tài khoản ủy thác, sau đó phân tán qua nhiều quốc gia. Một phần được giữ lại để thanh toán nhập khẩu, phần còn lại tiếp tục luân chuyển qua các điểm trung chuyển mới tại Đông Á và châu Âu.

Các khu vực trữ dầu của Iran, trong đó có các cơ sở trên đảo Kharg.

Cấu trúc tài chính chồng lớp khiến việc truy vết trở nên cực kỳ khó khăn. Ngay cả khi bị siết chặt kiểm soát, hệ thống vẫn tự điều chỉnh bằng cách bổ sung thêm tầng trung gian, phân tán rủi ro và duy trì dòng tiền.

Trong bối cảnh đó, trừ khi hạ tầng năng lượng bị đánh trực diện trên diện rộng – kịch bản có thể kéo theo phản ứng dây chuyền nguy hiểm – mạng lưới dầu mỏ của Iran vẫn đủ linh hoạt để tồn tại. Và khi thị trường còn biến động, lợi thế này chưa dễ bị phá vỡ.