Iran dùng gì để đánh trúng F-35 – tiêm kích tối tân nhất Mỹ?

Tuyên bố gây chú ý của Iran về việc bắn trúng tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ đang làm dấy lên nhiều tranh luận trong giới quân sự. Nếu được xác nhận, đây có thể là lần đầu tiên trong lịch sử một chiến đấu cơ thế hệ 5 bị đánh trúng trong thực chiến – và thủ phạm được cho là một loại “vũ khí lai” ít người biết đến.

Sự cố hiếm gặp với tiêm kích tàng hình

Theo thông tin từ phía Iran, một chiếc F-35 Lightning II của Mỹ đã bị bắn trúng trong chiến đấu hồi tháng 3. Dù máy bay vẫn kịp hạ cánh khẩn cấp xuống một căn cứ quân sự Mỹ ở Trung Đông vào ngày 19/3, sự cố này vẫn được coi là đặc biệt nghiêm trọng.

F-35 là tiêm kích thế hệ 5 chủ lực của Mỹ và đồng minh, nổi bật với khả năng tàng hình, hệ thống cảm biến tích hợp và tác chiến mạng hiện đại. Tính đến nay, hơn 1.300 chiếc đã được bàn giao cho 19 quốc gia, khiến đây trở thành dòng tiêm kích thế hệ 5 phổ biến nhất thế giới.

Trong bối cảnh đó, việc một chiếc F-35 bị nghi trúng đạn – nếu đúng sự thật – sẽ đặt ra câu hỏi lớn về giới hạn của công nghệ tàng hình và khả năng sống sót trong môi trường tác chiến hiện đại.

Nghi vấn xoay quanh “vũ khí lai” Product 358

Tâm điểm chú ý của các chuyên gia hiện nay là Product 358 – một loại tên lửa phòng không do Iran phát triển, còn được gọi là “tên lửa 358” hoặc SA-67.

Không giống các hệ thống phòng không truyền thống, Product 358 được mô tả là “vũ khí lai”, kết hợp giữa tên lửa và UAV cảm tử. Sau khi phóng bằng tầng đẩy nhiên liệu rắn, vũ khí này tách tầng và chuyển sang bay hành trình nhờ động cơ turbojet cỡ nhỏ.

Điểm đặc biệt là nó có thể “lượn chờ” trong không phận, bay tuần tra theo quỹ đạo (thường hình số 8) để tự động tìm kiếm mục tiêu, thay vì lao thẳng tới mục tiêu như tên lửa thông thường. Khi phát hiện mục tiêu phù hợp, nó sẽ lao xuống tấn công.

Cơ chế này khiến Product 358 hoạt động giống một “thợ săn trên không” hơn là một hệ thống đánh chặn bị động.

Khả năng vượt qua hệ thống cảnh báo của F-35

Một trong những yếu tố khiến Product 358 trở nên nguy hiểm là hệ thống dẫn đường thụ động. Tên lửa được trang bị đầu dò hồng ngoại/điện quang, cho phép bám theo dấu hiệu nhiệt từ động cơ máy bay.

Khoảnh khắc Iran khóa mục tiêu và khai hỏa vào "tia chớp" F-35 của Mỹ (Video: PressTV).

Khác với radar, hệ thống này không phát ra tín hiệu, khiến nó gần như “vô hình” trước các thiết bị cảnh báo radar trên máy bay đối phương.

Theo chuyên gia Can Kasapoğlu, đầu dò hồng ngoại của Product 358 có thể khóa mục tiêu ở cự ly gần mà không để lộ vị trí, qua đó vượt qua các lớp phòng vệ điện tử của F-35.

Trong khi đó, cựu phi công Vijainder K Thakur nhận định rằng các cảm biến của F-35 có thể gặp khó khăn trong việc nhận diện và phân loại những mục tiêu có tín hiệu thấp như loại vũ khí này, dẫn đến phản ứng không kịp thời.

Vũ khí chi phí thấp, hiệu quả cao

Một yếu tố đáng chú ý khác là chi phí. Theo nhiều nguồn phân tích, mỗi quả Product 358 có giá dưới 90.000 USD, trong khi một chiếc F-35 có giá lên tới hàng trăm triệu USD.

Ngoài ra, hệ thống này có thiết kế nhỏ gọn, có thể triển khai từ xe tải cơ động, giúp tăng tính linh hoạt và khả năng ngụy trang trên chiến trường.

Tên lửa gồm 3 thành phần chính: tầng đẩy nhiên liệu rắn, động cơ hành trình và đầu đạn nổ. Sau khi đạt tốc độ, tầng đẩy tách ra, phần còn lại tiếp tục bay tuần tra để tìm mục tiêu.

Đã từng xuất hiện trên chiến trường

Thực tế, Mỹ đã biết đến Product 358 từ ít nhất năm 2020, khi phát hiện loại vũ khí này tại Yemen trong tay lực lượng Houthi. Một số lô hàng cũng từng bị chặn thu giữ khi đang được vận chuyển từ Iran.

Trong các cuộc xung đột gần đây, loại tên lửa này được cho là đã gây thiệt hại đáng kể cho các UAV, đặc biệt là dòng MQ-9 Reaper. Theo ước tính, hơn 15 UAV MQ-9 đã bị mất, và Product 358 được xem là một trong những nguyên nhân chính.

Thách thức mới cho ưu thế công nghệ quân sự

Dù chưa có kết luận chính thức từ phía Mỹ và Iran cũng chưa xác nhận cụ thể loại vũ khí đã sử dụng, giả thuyết về Product 358 đang nhận được sự đồng thuận ngày càng lớn trong giới chuyên gia.

Nếu kịch bản này được xác nhận, đây sẽ là một bước ngoặt quan trọng trong chiến tranh hiện đại: các hệ thống vũ khí giá rẻ nhưng thông minh có thể thách thức những nền tảng quân sự đắt đỏ và tiên tiến nhất.

Sự xuất hiện của những “vũ khí lai” như Product 358 cho thấy cán cân sức mạnh không còn phụ thuộc hoàn toàn vào chi phí hay công nghệ cao cấp, mà ngày càng bị chi phối bởi tính sáng tạo và chiến thuật triển khai trên chiến trường.