Iran chuẩn bị điều chưa từng có ở Hormuz: Mỹ và đồng minh đứng ngồi không yên

Trong bối cảnh lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần giữa Mỹ và Iran vẫn đang mong manh, Tehran được cho là đang chuẩn bị triển khai một cơ chế kiểm soát chưa từng có đối với eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược chi phối gần 20% dòng dầu thô toàn cầu.

Quy trình “độc quyền” của Iran

Theo Hamid Hosseini, người phát ngôn Hiệp hội xuất khẩu dầu, khí và hóa dầu Iran, Tehran muốn giám sát chặt chẽ mọi dòng hàng đi qua Hormuz để đảm bảo không có vận chuyển vũ khí trong thời gian ngừng bắn.

Các biện pháp dự kiến bao gồm:

Khai báo điện tử: Tất cả tàu chở dầu phải gửi email khai báo hàng hóa trước khi đi qua.

Phí vận chuyển bằng tiền số: Iran thông báo mức phí khoảng 1 USD/thùng dầu, thanh toán bằng tiền số (như Bitcoin) trong vài giây.

Tuyến đi ưu tiên: Tàu phải đi theo tuyến phía Bắc, gần bờ Iran, khiến nhiều tàu phương Tây và các quốc gia vùng Vịnh e ngại vì rủi ro an ninh.

Bất kỳ tàu nào vượt qua Hormuz mà không có sự cho phép sẽ đối mặt nguy cơ bị tấn công quân sự, theo thông báo phát trên radio từ Tehran.

Chính sách biến động theo chiến sự

Chỉ vài giờ sau khi đề xuất thu phí được công bố, Iran tạm dừng hoàn toàn việc cho tàu chở dầu đi qua Hormuz, nhằm đáp trả các cuộc không kích của Israel tại Lebanon. Điều này cho thấy chính sách của Tehran có thể thay đổi nhanh chóng theo diễn biến chiến sự, khiến an ninh hàng hải trở nên bất ổn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh rằng việc mở lại Hormuz một cách “hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn” là điều kiện tiên quyết để bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Iran có thể thực hiện được.

Thị trường và các đồng minh Mỹ “nín thở”

Các tập đoàn vận tải như Maersk cho biết đang khẩn trương làm rõ điều kiện vận hành mới, nhưng cảnh báo rằng lệnh ngừng bắn chưa đủ để đảm bảo an toàn hàng hải.

Các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm Saudi Arabia, Qatar và UAE, tỏ ra lo ngại trước quyền kiểm soát Hormuz của Iran. Giới phân tích nhận định rằng nếu Tehran duy trì cơ chế này, cán cân quyền lực trong OPEC+ có thể thay đổi, khi Iran có khả năng trực tiếp tác động đến xuất khẩu dầu của các nước thành viên khác.

Iran muốn kiểm soát lâu dài

Thông qua Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, Iran đưa ra điều kiện thiết lập “quy trình đảm bảo an toàn” cho tàu thuyền, đồng thời phối hợp với lực lượng vũ trang. Điều này cho thấy Tehran không chỉ muốn kiểm soát Hormuz tạm thời mà còn nhắm tới vai trò lâu dài trên tuyến huyết mạch dầu mỏ này.

Trong bối cảnh căng thẳng ngày càng tăng, tương lai của Hormuz đang trở thành một trong những vấn đề khó giải quyết nhất trên bàn đàm phán, khi cả Mỹ, đồng minh và các quốc gia xuất khẩu dầu khác đều phải cân nhắc lợi ích chiến lược và rủi ro an ninh.