Hormuz nghẹt thở, giá dầu dựng đứng: Cuộc chiến với Iran đang đẩy nước Mỹ vào canh bạc nguy hiểm

Cuộc xung đột quân sự với Iran đang nhanh chóng tạo ra sức ép mới lên nền kinh tế United States, khi giá dầu tăng vọt, vận tải hàng hải đình trệ và nguy cơ lạm phát quay trở lại đúng vào thời điểm Donald Trump cố gắng thuyết phục công chúng rằng chiến dịch quân sự đã đạt kết quả.

Ngày 11/3, ông Trump tuyên bố: “Chúng ta đã thắng – mọi chuyện kết thúc ngay trong giờ đầu tiên.” Nhưng ở phía sau tuyên bố đó, thực tế thị trường lại đang phản ứng theo chiều ngược lại: eo biển Strait of Hormuz – tuyến vận chuyển hơn 20% dầu thô toàn cầu – vẫn tê liệt, trong khi Iran cảnh báo giá dầu có thể leo tới 200 USD/thùng.

Giá dầu thế giới đã tăng dựng đứng, có thời điểm chạm mốc 119 USD/thùng, mức đủ để làm dấy lên lo ngại về một cú sốc kinh tế mới.

Nền kinh tế Mỹ bị kéo vào áp lực mới

Các chuyên gia cho rằng tác động thực sự sẽ phụ thuộc vào hai yếu tố: chiến sự kéo dài bao lâu và khi nào hoạt động vận tải tại Vùng Vịnh được nối lại.

Rachel Ziemba, nghiên cứu viên cao cấp tại Center for a New American Security, nhận định nếu chiến tranh tiếp diễn với cường độ hiện nay, giá cả tại Mỹ sẽ tiếp tục leo thang và biến động mạnh hơn.

Theo bà, trong trường hợp xung đột sớm kết thúc và khu vực ổn định trở lại, thị trường có thể tự điều chỉnh tương đối nhanh. Nhưng nếu kéo dài quá vài tuần, nước Mỹ có thể phải đối mặt với một vòng xoáy mới: tăng trưởng chậm, lạm phát cao và chi phí tiêu dùng leo thang đồng thời.

Nguy cơ suy thoái không còn là giả định xa vời

Sam Ori, chuyên gia tại University of Chicago, cho rằng lịch sử kinh tế Mỹ cho thấy mỗi khi giá dầu chiếm khoảng 4–5% GDP, suy thoái gần như luôn xuất hiện.

Ông nhận định hiện nay Mỹ chưa ở ngưỡng nguy hiểm như thập niên 1970, nhưng nếu giá dầu duy trì quanh 140 USD/thùng trong phần lớn năm 2026, nguy cơ suy thoái sẽ hiện rõ.

Kịch bản nghiêm trọng hơn nằm ở chỗ eo biển Strait of Hormuz tiếp tục bị phong tỏa vô thời hạn. Khi đó, cú sốc năng lượng có thể lan nhanh hơn dự báo.

Trong nhiều năm, giới tài chính tin rằng tuyến hàng hải này “quá quan trọng để có thể sụp đổ”. Nhưng những diễn biến gần đây đang làm niềm tin đó lung lay.

Giá xăng tại Mỹ tăng từng ngày

Tác động dễ thấy nhất xuất hiện tại các trạm xăng.

Patrick DeHaan, phụ trách phân tích tại GasBuddy, cho biết giá xăng trung bình toàn nước Mỹ hiện đã lên 3,59 USD/gallon, tăng 65 cent chỉ trong vài tuần.

Nếu chiến sự kéo dài, mỗi tuần giá xăng có thể tăng thêm 25–40 cent.

Đối với các hộ thu nhập thấp, đây là cú đánh trực tiếp vào chi tiêu hàng ngày.

Robert Rogowsky, giáo sư tại Georgetown University, cảnh báo nhóm dễ tổn thương nhất sẽ là những người buộc phải cắt giảm chi tiêu thiết yếu trước tiên.

Không chỉ xăng dầu: chuỗi cung ứng toàn cầu bắt đầu rung lắc

Tắc nghẽn tại eo biển Strait of Hormuz đang tạo ra phản ứng dây chuyền lên logistics quốc tế.

Peter Sand, chuyên gia phân tích trưởng của Xeneta, cho biết các cảng biển trên nhiều tuyến vận tải lớn đã bắt đầu chịu áp lực.

Trong ngắn hạn, người tiêu dùng chưa cảm nhận đầy đủ tác động, nhưng nếu chiến tranh kéo dài một tháng, nhiều mặt hàng sẽ giao chậm hơn, giá cao hơn và nguồn cung trở nên thất thường hơn.

Không chỉ dầu thô, khu vực Vùng Vịnh còn cung cấp nguyên liệu quan trọng cho nhiều ngành sản xuất: nhựa, dược phẩm, phân bón, khí heli phục vụ sản xuất bán dẫn.

Việc thiếu phân bón có thể ảnh hưởng tới mùa vụ năm sau, còn thiếu heli sẽ gây áp lực lên ngành chip bán dẫn và sản xuất ô tô.

Bóng ma lạm phát đình trệ quay lại

Severin Borenstein từ University of California, Berkeley cho rằng điều khiến giới kinh tế lo nhất hiện nay là nguy cơ tái diễn hiện tượng lạm phát đình trệ – điều từng làm kinh tế Mỹ chao đảo trong các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970.

Đây là tình huống đặc biệt khó xử với Federal Reserve:

Trong bối cảnh đó, lãi suất thế chấp tại Mỹ đã tăng từ 5,99% lên 6,29% chỉ trong nửa đầu tháng 3 🏠📊

Cú sốc dài hạn còn nằm ở niềm tin thị trường

Ngay cả khi chiến sự chấm dứt nhanh, hệ quả dài hạn vẫn có thể kéo dài.

Robert Rogowsky cho rằng các nền kinh tế tầm trung sẽ đẩy nhanh xu hướng giảm phụ thuộc vào Mỹ sau cuộc khủng hoảng lần này.

Điều đó có thể khiến cán cân thương mại thay đổi, chi phí nhập khẩu tăng lên và vị thế kinh tế của Mỹ chịu áp lực lâu dài hơn dự kiến.

David Coffey từ Catalant cho biết nhiều doanh nghiệp Mỹ hiện đã buộc phải đánh giá lại toàn bộ rủi ro chuỗi cung ứng tại Trung Đông.

Điều đó đồng nghĩa với chi phí bảo đảm an toàn chuỗi cung ứng tăng lên — và cuối cùng vẫn chuyển vào giá bán cho người tiêu dùng.

Chiến tranh luôn để lại hóa đơn ngân sách

Heidi Peltier từ Brown University nhấn mạnh rằng cái giá của chiến tranh không dừng ở chi tiêu quân sự hiện tại.

Theo bà, nước Mỹ vẫn đang trả lãi cho những cuộc chiến trước đó ở Iraq và Afghanistan, với tổng chi phí lãi vay đã vượt 1.000 tỷ USD.

Bà đặt câu hỏi: “Nếu ngân sách tiếp tục đổ vào chiến tranh, nước Mỹ sẽ phải hy sinh bao nhiêu cho giáo dục, y tế và các đầu tư tạo việc làm?”