#Kinh doanh

24HMONEY đã kiểm duyệt

Ham rẻ – sự thỏa hiệp nguy hiểm của người tiêu dùng

Suốt một thời gian dài, hàng giả – hàng nhái mặc sức tung hoành, thách thức cả hệ thống pháp luật và chế tài xử phạt. Nhưng điều đáng lo ngại hơn cả không nằm ở sự tinh vi của hàng giả, mà ở thái độ thờ ơ đến cam chịu của chính người tiêu dùng. Khi quyền lợi bị xâm hại, thay vì lên tiếng, nhiều người lại chọn im lặng – chỉ vì “món hời” giá rẻ. Sự im lặng ấy, vô tình tiếp tay cho gian thương và bào mòn chính nền tảng đạo đức tiêu dùng.

Dù Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã ra đời từ năm 2010 và được sửa đổi vào năm 2023 nhằm tăng cường vai trò, tiếng nói và công cụ pháp lý cho người mua hàng, nhưng trên thực tế, phần lớn người tiêu dùng vẫn chưa ý thức đầy đủ về quyền của mình – hoặc không tin rằng những quyền ấy sẽ được bảo vệ đến nơi đến chốn.

Báo cáo từ Tổng cục Quản lý thị trường cho thấy một nghịch lý đáng quan ngại: năm 2024, lực lượng chức năng đã kiểm tra gần 70.000 vụ vi phạm về hàng giả, buôn lậu, gian lận thương mại… nhưng số lượng cuộc gọi, tin nhắn và email tố giác từ người tiêu dùng chỉ dừng lại ở hơn 2.000. Một con số quá nhỏ nhoi, nếu so với mức độ phổ biến của vấn nạn. Nó cho thấy sự “thờ ơ” của người tiêu dùng đang là lỗ hổng lớn nhất trong chiến tuyến chống hàng giả.

Điều đáng nói là, sự thờ ơ ấy không đến từ sự thiếu công cụ pháp lý. Luật đã quy định rõ: người tiêu dùng có quyền phản ánh, khiếu nại, yêu cầu bồi thường, thậm chí khởi kiện hoặc nhờ tổ chức xã hội bảo vệ quyền lợi. Nhưng trong thực tế, thói quen “mua cho nhanh, xong cho xong” vẫn còn phổ biến. Không hóa đơn, không kiểm tra nguồn gốc, không quan tâm đến chính sách đổi trả… là những lỗ hổng tự thân mà chính người tiêu dùng đã để ngỏ.

Nỗi sợ rắc rối, ngại thủ tục, e ngại “mất công mà chẳng được gì” khiến nhiều người chấp nhận im lặng – dù biết mình đang bị xâm hại. Khi giá trị tranh chấp là vài trăm nghìn đồng, người mua thường tự an ủi bằng câu “của rẻ là của ôi”, chấp nhận mất mát và bỏ qua, thay vì đấu tranh đến cùng.

Trong khi đó, các đối tượng kinh doanh hàng giả thì chỉ cần “lách luật”, tái phạm, hoặc đơn giản là… chuyển sang một tài khoản mạng xã hội khác để tiếp tục hành vi. Chế tài xử phạt tuy có, nhưng chưa đủ sức răn đe; còn người tiêu dùng thì lại đuối lý và đuối sức trong quá trình khiếu kiện, đòi quyền.

Một nguyên nhân quan trọng khác là công tác truyền thông về quyền của người tiêu dùng vẫn còn nhiều hạn chế. Không ít người bị hại thậm chí còn không biết mình phải tìm đến đâu, liên hệ ai, hoặc thủ tục ra sao để được hỗ trợ pháp lý, bảo vệ quyền lợi.

Hệ quả là một vòng luẩn quẩn lặp đi lặp lại: người bán hàng giả ngày càng tinh vi hơn, còn người tiêu dùng thì ngày càng thụ động hơn. Tình trạng này không chỉ gây tổn thất tài chính mà còn làm xói mòn lòng tin và đạo đức trong môi trường tiêu dùng.

Câu chuyện của chị Hằng (Hai Bà Trưng, Hà Nội) là ví dụ điển hình: đặt mua hàng thời trang trên mạng, khi nhận được sản phẩm kém chất lượng, chị chọn cách im lặng vì “giá rẻ” và “đổi trả phiền phức”. Thái độ ấy, khi nhân rộng, sẽ khiến hàng giả không chỉ sống sót mà còn sinh sôi.

Phát biểu tại lễ phát động “Ngày Quyền của Người tiêu dùng Việt Nam 2025”, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đã thẳng thắn nhìn nhận: bảo vệ người tiêu dùng là một hành trình dài và không thể thành công nếu thiếu sự tham gia chủ động từ chính người tiêu dùng – những người có quyền, có công cụ và có vai trò quan trọng trong việc tạo ra một môi trường tiêu dùng văn minh và minh bạch.

Cuộc chiến chống hàng giả, hàng kém chất lượng không chỉ là cuộc chiến pháp lý – mà còn là cuộc chiến về nhận thức, đạo đức và niềm tin. Người tiêu dùng không thể chỉ là nạn nhân. Họ cần trở thành chủ thể của cuộc chiến đó, bằng cách từ chối tiếp tay, từ chối im lặng, và sẵn sàng lên tiếng bảo vệ quyền lợi của chính mình. Bởi mỗi tiếng nói được cất lên, là một viên gạch xây dựng lại lòng tin thị trường.