Hà Nội “khai tử” xe máy xăng: Cần lộ trình, không phải cú sốc chính sách

Hà Nội lên kế hoạch cấm xe máy xăng trong khu vực nội đô theo lộ trình từ 2026, song chính sách này đang vấp phải nhiều lo ngại về sinh kế, hạ tầng sạc và khả năng tiếp cận xe điện của người thu nhập thấp. Các chuyên gia cho rằng thành phố cần có lộ trình bài bản, chính sách hỗ trợ cụ thể và phát triển mạnh giao thông công cộng để đảm bảo tính khả thi.

Lệnh cấm xe máy xăng không chỉ là câu chuyện môi trường, mà còn là bài toán dân sinh. Khi phương tiện mưu sinh của hàng triệu người đứng trước nguy cơ bị “xóa sổ”, chính sách chỉ có thể đi vào cuộc sống nếu đi kèm lộ trình rõ ràng, giải pháp đồng bộ và trách nhiệm thực thi đến nơi đến chốn.

Chủ trương cấm xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại khu vực trung tâm Hà Nội vừa được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo triển khai với lộ trình cụ thể: từ 1/7/2026, xe máy xăng sẽ không được phép lưu thông trong Vành đai 1; đến năm 2028, mở rộng cấm sang Vành đai 2; và từ 2030, tiến tới Vành đai 3.

Dù được kỳ vọng giúp giảm ô nhiễm, cải thiện chất lượng không khí và từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, nhưng chính sách này đang tạo ra làn sóng tâm tư trong xã hội – đặc biệt là những người lao động sống nhờ xe máy và chưa có điều kiện tiếp cận phương tiện thay thế.

Không ít người đồng tình với chủ trương bảo vệ môi trường, nhưng thực tế lại đặt ra hàng loạt câu hỏi: Người thu nhập thấp lấy đâu ra tiền để đổi sang xe điện? Trạm sạc ở đâu khi chung cư chật, vỉa hè hẹp? Giao thông công cộng liệu đã đủ sức "gánh" hàng triệu người buộc phải từ bỏ xe cá nhân?

Nguy cơ lớn nhất không chỉ là xáo trộn giao thông, mà là xáo trộn sinh kế. Một chiếc xe máy xăng – với nhiều người lao động – không chỉ là phương tiện mà còn là “cần câu cơm”. Những shipper, người chạy xe ôm, tiểu thương… sẽ rơi vào cảnh khốn khó nếu không có phương án chuyển đổi khả thi và kịp thời.

Các chuyên gia khẳng định: lệnh cấm chỉ khả thi khi đi kèm gói giải pháp tổng thể – từ hạ tầng trạm sạc, hỗ trợ tài chính, trợ giá xe điện đến mở rộng mạng lưới xe buýt, đường sắt đô thị và chính sách phối hợp với nhà sản xuất. Cần một chiến dịch truyền thông mạnh mẽ để thay đổi thói quen đi lại, nhưng cũng cần một chương trình hành động cụ thể để không ai bị bỏ lại phía sau.

Chuyển đổi xanh là xu thế, nhưng không thể vận hành bằng mệnh lệnh hành chính. Hà Nội cần nhiều hơn một lộ trình – đó phải là một cam kết chính sách đủ dài hơi, đủ bao quát và đủ nhân văn.