Gỡ “rào cản” thúc đẩy IPO – mở đường nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trong giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ và được đánh giá là một trong những thị trường có tốc độ phát triển nhanh nhất thế giới. Trong bối cảnh đó, làn sóng IPO và niêm yết cổ phiếu đang được kỳ vọng trở thành động lực then chốt để mở rộng quy mô, tăng tính hấp dẫn và hỗ trợ tiến trình nâng hạng thị trường từ cận biên lên mới nổi. Tuy nhiên, để biến kỳ vọng thành hiện thực, thị trường cần tháo gỡ hàng loạt rào cản cả về pháp lý, cơ chế lẫn chất lượng doanh nghiệp

Thực tế thời gian qua đã chứng kiến sự sôi động với hàng loạt kế hoạch IPO quy mô lớn. Gelex dự kiến đưa Gelex Infra lên sàn, VPBank chuẩn bị niêm yết VPBankS, Techcombank triển khai IPO TCBS, còn Thế giới Di động công bố lộ trình niêm yết Bách Hóa Xanh vào năm 2028 và xa hơn là hai chuỗi Thế giới Di động, Điện Máy Xanh vào năm 2030. Ở một tầm nhìn rộng hơn, Dragon Capital dự báo tổng giá trị IPO tại Việt Nam giai đoạn 2027 – 2028 có thể lên tới 47,5 tỷ USD, trong đó riêng ngành tiêu dùng với sức cầu nội địa lớn có thể đóng góp 12,8 tỷ USD. Điều này cho thấy tiềm năng to lớn của thị trường nếu có được hành lang pháp lý thuận lợi và môi trường minh bạch để các doanh nghiệp mạnh dạn lên sàn.

IPO không chỉ giúp thị trường bổ sung thêm “hàng hóa” chất lượng mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Trường hợp Vinpearl niêm yết với định giá khoảng 5 tỷ USD là một minh chứng điển hình. Thương vụ này đã kéo cổ phiếu VIC tăng hơn 200% chỉ trong 8 tháng năm 2025 và qua đó thúc đẩy cả VHM cùng hưởng lợi, góp phần gia tăng giá trị vốn hóa của toàn bộ hệ sinh thái Vingroup. Tương tự, kế hoạch IPO TCBS cũng tạo lực đẩy giúp cổ phiếu TCB tăng trưởng vượt trội so với chỉ số chung, trong khi những đồn đoán xung quanh IPO Gelex Infra đã tác động tích cực đến giá cổ phiếu GEX. Những ví dụ này cho thấy IPO không chỉ mang lại cơ hội cho doanh nghiệp phát hành mà còn có thể trở thành chất xúc tác lan rộng ra toàn bộ thị trường.

Gỡ “rào cản” thúc đẩy IPO – mở đường nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam

Tuy nhiên, quá trình này chưa thực sự suôn sẻ. Những rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở khung pháp lý, điều kiện niêm yết, tiến độ thoái vốn nhà nước và chất lượng minh bạch thông tin. Thủ tục IPO và niêm yết hiện vẫn khá phức tạp, tốn nhiều thời gian, trong khi một số tiêu chí niêm yết chưa linh hoạt để đón nhận các mô hình doanh nghiệp mới như công nghệ hay start-up quy mô lớn. Việc thoái vốn nhà nước, vốn được coi là một kênh tạo ra nguồn hàng chất lượng cho thị trường, lại triển khai chậm và thiếu một lộ trình rõ ràng. Cùng với đó, vấn đề minh bạch và quản trị doanh nghiệp chưa đồng đều, vẫn tồn tại tình trạng công bố thông tin chậm, chưa đầy đủ, thậm chí có giao dịch nội bộ thiếu minh bạch.

Để khơi thông dòng chảy IPO, nhiều chuyên gia cho rằng cần một gói giải pháp đồng bộ. Trước hết, phải cải cách khung pháp lý theo hướng rút gọn thủ tục và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Có thể xây dựng cơ chế “fast-track” cho các doanh nghiệp đáp ứng chuẩn mực cao, vừa đảm bảo an toàn, vừa khuyến khích các tập đoàn lớn niêm yết kịp thời. Bên cạnh đó, cần sớm thúc đẩy áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS để nâng tính minh bạch và tương thích với thị trường toàn cầu.

Thoái vốn nhà nước cũng phải trở thành một ưu tiên. Khi Chính phủ công bố lộ trình thoái vốn minh bạch, với danh mục cụ thể, thời gian rõ ràng và phương thức đấu giá công khai, thị trường sẽ được bổ sung nguồn cung có chất lượng, tạo thêm sức hút đối với dòng vốn ngoại. Song song với đó là việc nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp, đặc biệt ở các công ty quy mô lớn. Những yêu cầu như hội đồng quản trị có thành viên độc lập, ban kiểm soát nội bộ hiệu quả, công bố thông tin đúng hạn và đầy đủ cần được thực thi nghiêm túc.

Ngoài ra, Việt Nam cần phát triển hạ tầng thị trường sơ cấp và các định chế hỗ trợ để IPO trở nên chuyên nghiệp hơn. Cơ chế bookbuilding minh bạch, sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức lớn trong vai trò “anchor investor”, cũng như sự hiện diện của các nhà tạo lập thị trường sẽ giúp cổ phiếu sau IPO duy trì thanh khoản ổn định và giảm biến động bất thường. Song song đó, chính sách khuyến khích nhà đầu tư dài hạn, cải thiện room ngoại và nâng cấp hạ tầng giao dịch, lưu ký, thanh toán cũng là những điều kiện cần để thị trường đủ sức hấp thụ các thương vụ lớn.

Tất nhiên, IPO và niêm yết không thể là quá trình nóng vội. Các doanh nghiệp cần thời gian chuẩn bị kỹ lưỡng từ hồ sơ chào bán, báo cáo kiểm toán đến việc hoàn thiện hệ thống quản trị trước khi chính thức lên sàn. TCBS là một ví dụ điển hình khi kế hoạch IPO đã được ấp ủ nhiều năm, cho thấy rằng sự chuẩn bị dài hạn là yếu tố quyết định thành công.

Nhìn tổng thể, làn sóng IPO nếu được triển khai đúng hướng sẽ mở rộng quy mô thị trường chứng khoán Việt Nam, mang đến thêm nhiều cổ phiếu chất lượng, tạo cơ hội hấp dẫn cho nhà đầu tư và củng cố nền tảng để tiến gần hơn mục tiêu nâng hạng. Đây vừa là cơ hội, vừa là phép thử. Cơ hội nằm ở việc tiếp cận sớm các doanh nghiệp đầu ngành có tiềm năng tăng trưởng dài hạn. Phép thử chính là khả năng của thị trường trong việc chọn lọc, quản lý rủi ro và duy trì kỷ luật đầu tư. Chỉ khi doanh nghiệp chứng minh được lợi thế cạnh tranh bền vững, duy trì tăng trưởng lợi nhuận ổn định và tuân thủ nguyên tắc minh bạch, cổ phiếu mới thực sự xứng đáng để nắm giữ lâu dài.

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới, IPO và niêm yết có thể trở thành một cột mốc quan trọng, giúp TTCK khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn, đồng thời từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Nếu những rào cản hiện nay được tháo gỡ, thị trường sẽ không chỉ lớn mạnh về quy mô, mà còn bền vững hơn về chất lượng, qua đó tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam vươn lên tầm cao mới trong bản đồ tài chính toàn cầu.