Giảm án tử hình: Lựa chọn nhân văn hay bất khả kháng?

Dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự gây tranh cãi khi đề xuất giảm án tử hình với nhiều tội danh nghiêm trọng, làm dấy lên lo ngại về tính răn đe và an toàn xã hội. Các đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng, giữ hình phạt tử hình cho những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng nhằm bảo vệ công lý và quyền lợi người dân.

Trước đề xuất loại bỏ án tử hình với một số tội danh trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự, nhiều đại biểu Quốc hội đã bày tỏ sự băn khoăn, đặt ra câu hỏi về sự cân bằng giữa chính sách khoan hồng và yêu cầu nghiêm minh của pháp luật trong bối cảnh hiện tại.

Sáng 27/5, tại phiên thảo luận dự án Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự, nhiều đại biểu Quốc hội bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về đề xuất loại bỏ án tử hình với một số tội danh trọng yếu như sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh; vận chuyển trái phép chất ma túy; tham ô tài sản và nhận hối lộ.

Dự thảo còn mở rộng đề xuất bỏ tử hình với bốn tội danh nghiêm trọng khác: hoạt động lật đổ chính quyền nhân dân; phá hoại cơ sở vật chất kỹ thuật của Nhà nước; phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược và gián điệp.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (TPHCM) nêu bật sự mâu thuẫn trong chính sách hình phạt: “Những tội ác này không chỉ gây hậu quả nghiêm trọng mà còn khiến lực lượng chức năng phải đối mặt với nhiều khó khăn. Vậy vì sao lại giảm án tử hình?” Bà khẳng định, dù luật hướng đến nhân văn và hội nhập quốc tế, nhưng sự nhân văn này có thực sự công bằng với nạn nhân và thân nhân họ hay không?

Bà đề nghị giữ “chốt chặn cuối cùng” là án tử hình đối với các tội phạm nghiêm trọng nhất, như một bảo chứng để người dân cảm nhận rõ trách nhiệm của Quốc hội trong việc bảo vệ an toàn xã hội. Đặc biệt, bà kiến nghị tăng hình phạt tử hình đối với sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, nhất là với các mặt hàng nhạy cảm như sữa và thực phẩm chức năng, bởi đây là hành vi tàn phá niềm tin và sức khỏe của những đối tượng yếu thế.

Cùng quan điểm, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) phản đối bỏ tử hình với tội vận chuyển ma túy và tham ô tài sản. Ông lấy ví dụ vụ án tại Ngân hàng SCB, nơi Viện kiểm sát từng đề nghị án tử hình với bị cáo Trương Mỹ Lan, nhưng sau đó được giảm án vì gia đình khắc phục hậu quả lớn. Ông nhấn mạnh giá trị thiệt hại tài chính khổng lồ, so sánh nếu thu hồi được một phần số tiền này, ngân sách có thể đầu tư phát triển hạ tầng quy mô quốc gia.

Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (TPHCM) cũng chỉ ra thủ đoạn tinh vi và hậu quả đặc biệt nghiêm trọng của vụ án, khẳng định việc khắc phục thiệt hại vẫn chưa hoàn tất, minh chứng cho mức độ nguy hại chưa từng có của tội phạm này.

Ở góc nhìn khác, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Dương) nhận định việc bỏ án tử hình luôn là chủ đề nhạy cảm, bởi tử hình không chỉ là hình phạt cao nhất mà còn biểu tượng công lý, sự phẫn nộ của xã hội trước những tội ác đặc biệt nghiêm trọng. Bà phân tích quá trình thu hẹp dần số lượng tội danh tử hình từ 29 xuống 18 kể từ năm 1999, đồng thời mở rộng miễn áp dụng với các nhóm đối tượng đặc biệt như trẻ em, phụ nữ có thai và người già.

Bà nhấn mạnh xu hướng quốc tế trong việc giảm thiểu hoặc loại bỏ hình phạt tử hình, khẳng định chính sách hình sự của Việt Nam ngày càng tiến bộ và nhân đạo. Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo việc bỏ tử hình không có nghĩa là khoan dung mà là điều chỉnh phù hợp với bối cảnh pháp lý và thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm. Mỗi quyết định phải dựa trên đánh giá khoa học, toàn diện để không làm suy yếu sức răn đe của pháp luật.