Giá dầu thêm rủi ro vì điều này?

Đề xuất mới liên quan đến eo biển Hormuz của Iran đang khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu đối mặt với một dạng rủi ro mang tính cấu trúc hoàn toàn khác biệt.

Đại diện ngoại giao của Iran cho biết quốc gia này đang tích cực thảo luận với Oman để xây dựng một hệ thống thu phí thường trực đối với tất cả tàu bè qua lại khu vực này nhằm bù đắp chi phí bảo đảm an ninh và quản lý hàng hải. Đáng chú ý, cơ chế này được định hình là một giải pháp lâu dài mang tính quản lý nhà nước chứ không còn là một biện pháp tình thế ngắn hạn. Sự thay đổi được minh chứng rõ nét qua việc Iran thành lập Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư để trực tiếp cấp phép và thu phí, khiến lưu lượng tàu qua đây sụt giảm nghiêm trọng.

Theo đánh giá của công ty tình báo hàng hải Windward, động thái này thể hiện rõ mưu đồ của Tehran trong việc biến một tuyến vận tải biển quốc tế bị gián đoạn thành một cơ chế cấp phép và thu phí chính thức do nhà nước kiểm soát. Tuy nhiên, mô hình hoạt động này vẫn đang vấp phải nhiều hoài nghi do tính minh bạch thông tin còn rất hạn chế.

Vai trò quyết định của Oman và sự phản đối từ cộng đồng quốc tế

Hiện tại, sự chú ý của giới vận tải và thị trường năng lượng toàn cầu đang đổ dồn vào phản ứng của Oman, quốc gia cùng quản lý eo biển Hormuz và vốn giữ thế cân bằng ngoại giao trong khu vực. Giới phân tích từ Bloomberg nhận định bất kỳ dấu hiệu đồng thuận nào từ phía Muscat cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn cục diện và cán cân pháp lý xung quanh tuyến hàng hải huyết mạch này. Sự im lặng của Oman ở thời điểm hiện tại được xem là một chi tiết đặc biệt quan trọng bởi trước đó họ từng phản đối đề xuất này dựa trên luật pháp quốc tế.

Ở chiều ngược lại, kế hoạch của Tehran đang vấp phải sự kháng cự quyết liệt từ các nhà lãnh đạo và tổ chức quốc tế. Tổ chức Hàng hải Quốc tế đã lên tiếng khẳng định không hề tồn tại cơ sở pháp lý quốc tế cho việc thu phí tại các eo biển quốc tế và cảnh báo hành vi này sẽ tạo ra một tiền lệ vô cùng nguy hiểm cho an ninh hàng hải. Giới lãnh đạo phương Tây cũng đồng loạt tuyên bố không chấp nhận cơ chế này và yêu cầu eo biển Hormuz phải luôn được duy trì trạng thái mở cửa, tự do và hoàn toàn không thu phí.

Bản chất rủi ro mới và hệ lụy đối với thị trường dầu mỏ thế giới

Đối với thị trường năng lượng, các chuyên gia hàng hải được RFE/RL dẫn lời cho rằng bản chất tranh cãi hiện nay không chỉ dừng lại ở khía cạnh pháp lý thuần túy mà nằm ở việc liệu cơ chế này có thể áp dụng thành công trên thực tế hay không. Khác với các cuộc khủng hoảng địa chính trị trong quá khứ vốn chỉ làm giá dầu bật tăng ngắn hạn, đề xuất thu phí lần này tạo ra một biến số dài hạn và đẩy các hãng vận tải biển vào thế tiến thoái lưỡng nan. Các báo cáo từ Insurance Journal chỉ ra rằng Iran đã bắt đầu thu những khoản phí khổng lồ lên tới hàng triệu USD đối với mỗi lượt tàu qua lại, mang lại nguồn thu dự kiến hàng tỷ USD mỗi năm nếu lưu lượng phục hồi.

Điều này đặt các doanh nghiệp vận tải trước rủi ro bị trừng phạt từ Mỹ nếu thỏa hiệp, hoặc đối mặt với các hiểm họa an ninh nếu từ chối thanh toán. Hiện tại, các bên chấp nhận chi trả chủ yếu là đội tàu thuộc phân khúc đặc thù hoặc có liên quan đến các quốc gia trung lập. Trước tình hình trên, các nhà máy lọc dầu, doanh nghiệp logistics và các tổ chức bảo hiểm toàn cầu đã bắt đầu tiến hành định giá lại toàn bộ rủi ro, khiến áp lực chi phí lan rộng sang giá dầu thô và chi phí năng lượng toàn thế giới khi Iran cố gắng tái định hình luật chơi tại tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất hành tinh này.