Giá dầu tăng lịch sử: Cuộc đổi ngôi của các nhóm ngành chứng khoán

Trong khi nhóm cổ phiếu dầu khí và vận tải có cơ hội hưởng lợi, nhiều ngành như hàng không, nhựa hay phân bón lại đối mặt áp lực chi phí đầu vào gia tăng.

Trong tuần giao dịch từ 2–6/3, giá dầu thế giới tăng khoảng 36%, thuộc nhóm những tuần tăng mạnh nhất lịch sử.

Giá dầu tăng mạnh do hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng

Giá dầu WTI có thời điểm lên gần 91 USD/thùng, trong khi Brent tiến sát 92,7 USD/thùng. So với mức khoảng 64 USD/thùng cuối tháng trước, giá dầu đã tăng vọt trong thời gian ngắn và đang tiến gần ngưỡng tâm lý 100 USD/thùng.

Nguyên nhân chính là căng thẳng quân sự leo thang tại Trung Đông, khu vực đóng vai trò quan trọng trong nguồn cung năng lượng toàn cầu. Hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược của thị trường dầu mỏ – bị gián đoạn, làm dấy lên lo ngại nguồn cung bị thắt chặt.

Giới phân tích cho rằng nếu tình trạng này kéo dài trong vài tuần, giá dầu có thể tiếp tục tăng mạnh. Một số tổ chức thậm chí đưa ra kịch bản giá dầu có thể lên tới 120–150 USD/thùng.

Trong nước, giá xăng dầu bán lẻ cũng đã tăng lên khoảng 25.000–27.000 đồng/lít.

Nhóm cổ phiếu có thể hưởng lợi

Lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam cho thấy mỗi khi giá dầu tăng mạnh, dòng tiền thường tìm đến nhóm cổ phiếu dầu khí, đặc biệt là các doanh nghiệp ở khâu thượng nguồn.

Đây là các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ khoan và kỹ thuật dầu khí như PVD hay PVS. Khi giá dầu tăng, các tập đoàn năng lượng thường mở rộng hoạt động thăm dò và khai thác, kéo theo nhu cầu giàn khoan và dịch vụ kỹ thuật tăng lên.

Trong giai đoạn 2020–2022, khi giá dầu WTI tăng từ khoảng 19 USD lên 115 USD/thùng, nhiều cổ phiếu dầu khí đã tăng 2–4 lần. Chẳng hạn, cổ phiếu PVD tăng từ khoảng 6.000 đồng lên 23.000 đồng/cp, trong khi PVS tăng từ khoảng 7.000 đồng lên hơn 21.000 đồng/cp.

Tuy nhiên, sau giai đoạn tăng nóng đầu năm, nhóm cổ phiếu dầu khí gần đây đã xuất hiện áp lực chốt lời. Trong hai phiên 5–6/3, nhiều mã như GAS, PLX, OIL, BSR, PVD giảm mạnh, sau khi đã tăng 50–70% trong hai tháng đầu năm.

Dù vậy, nếu giá dầu tiếp tục leo thang lên các mốc 100–150 USD/thùng, dòng tiền có thể quay trở lại nhóm cổ phiếu dầu khí và năng lượng như trong các chu kỳ tăng giá trước.

Ở khâu trung nguồn, các doanh nghiệp vận tải dầu khí cũng có thể hưởng lợi. Khi thương mại năng lượng gia tăng, nhu cầu vận chuyển dầu thô và sản phẩm dầu mỏ thường tăng theo. Doanh nghiệp tiêu biểu trong nhóm này là PVT, với lợi nhuận thường tăng ổn định nhờ cước vận tải và nhu cầu vận chuyển toàn cầu.

Trong lĩnh vực lọc hóa dầu, doanh nghiệp như BSR có thể hưởng lợi nếu giá xăng dầu thành phẩm tăng. Tuy nhiên, mức độ tích cực phụ thuộc vào biên lợi nhuận lọc dầu (crack spread). Nếu giá dầu thô tăng quá nhanh trong khi giá sản phẩm đầu ra không tăng tương ứng, biên lợi nhuận có thể bị thu hẹp.

Ngoài ra, một số doanh nghiệp vận tải biển như HAH và GMD cũng có thể hưởng lợi gián tiếp. Khi các tuyến vận tải phải kéo dài để tránh khu vực xung đột hoặc khi thương mại năng lượng gia tăng, giá cước vận tải biển thường có xu hướng tăng.

Ngành chịu áp lực khi dầu tăng

Ở chiều ngược lại, giá dầu tăng cao thường gây bất lợi cho các ngành có chi phí nhiên liệu lớn.

Các doanh nghiệp hàng không chịu tác động rõ rệt nhất, bởi nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí vận hành. Khi giá dầu tăng, biên lợi nhuận của ngành này thường bị thu hẹp.

Tương tự, các ngành nhựa, phân bón, logistics hay một số doanh nghiệp sản xuất phụ thuộc vào nguyên liệu từ dầu khí cũng phải đối mặt với áp lực chi phí đầu vào gia tăng.

Nếu xu hướng giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, sự phân hóa giữa các nhóm ngành trên thị trường chứng khoán có thể trở nên rõ nét hơn.