EVN đề xuất tạm dừng thị trường điện cạnh tranh: Doanh nghiệp điện đối mặt tác động trái chiều

Áp lực chi phí nhiên liệu khiến EVN muốn “phanh” thị trường điện

EVN đã đề xuất tạm dừng cơ chế Thị trường phát điện cạnh tranh (CGM) trong bối cảnh chi phí than và LNG nhập khẩu tăng mạnh, chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông.

Theo Cục Điện lực, việc giá nhiên liệu biến động mạnh khiến nhiều nhà máy, đặc biệt là nhiệt điện than nhập khẩu và điện khí, phải chào giá thấp hơn chi phí thực tế, làm suy giảm hiệu quả của cơ chế thị trường.

Trong bối cảnh đó, EVN đề xuất chuyển sang cơ chế huy động tập trung, cho phép thanh toán sản lượng điện theo giá hợp đồng mua bán điện (PPA) nhằm đảm bảo an ninh cung ứng.

Cơ quan quản lý cảnh báo rủi ro về niềm tin thị trường

Tuy nhiên, Cục Điện lực cho rằng đề xuất này chưa đủ cơ sở, khi các đánh giá về tác động đến hệ thống vận hành, chi phí và hợp đồng PPA còn hạn chế.

Cơ quan quản lý nhấn mạnh việc duy trì CGM là cần thiết vì cơ chế này vẫn đảm bảo nguyên tắc huy động nguồn điện có chi phí thấp nhất, đồng thời tạo tín hiệu giá minh bạch cho thị trường.

Đáng chú ý, việc tạm dừng CGM có thể làm gián đoạn cơ chế thanh toán theo PPA và ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin của nhà đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh ngành điện đang cần vốn lớn cho phát triển nguồn và hạ tầng.

Tác động phân hóa giữa các nhóm doanh nghiệp điện

Theo đánh giá của Chứng khoán Vietcap, nếu CGM bị tạm dừng, toàn bộ sản lượng điện sẽ được thanh toán theo giá PPA, cho phép doanh nghiệp chuyển toàn bộ chi phí đầu vào, từ đó đảm bảo nguồn cung nhiên liệu.

Kịch bản này mang lại tác động không đồng đều giữa các nhóm doanh nghiệp.

Nhóm điện khí và LNG như PV Power và Nhơn Trạch 2 có thể hưởng lợi, khi phần lớn sản lượng nằm trong Qc với giá PPA cao hơn giá thị trường, giúp cải thiện biên lợi nhuận.

Ngược lại, nhóm thủy điện có thể chịu ảnh hưởng tiêu cực nhẹ do mất đi cơ hội hưởng giá CGM cao đối với phần sản lượng ngoài hợp đồng.

Đối với các doanh nghiệp nhiệt điện than như Nhiệt điện Quảng Ninh và Nhiệt điện Phả Lại, tác động được đánh giá ở mức trung tính khi lợi ích từ chuyển giao chi phí theo PPA có thể bị bù trừ bởi rủi ro biến động sản lượng huy động.

Giải pháp: giữ thị trường nhưng tăng tính linh hoạt

Thay vì tạm dừng hoàn toàn CGM, cơ quan quản lý đề xuất duy trì cơ chế thị trường nhưng điều chỉnh linh hoạt hơn. Các giải pháp bao gồm rút ngắn chu kỳ cập nhật giá nhiên liệu, nâng trần giá chào của nhiệt điện than và tối ưu cơ chế huy động nguồn khí.

Cách tiếp cận này nhằm vừa đảm bảo tính thị trường, vừa giúp hệ thống điện thích ứng tốt hơn với biến động chi phí đầu vào.

Khả năng tạm dừng CGM được đánh giá thấp

Thực tế, trong hơn 15 năm vận hành, CGM chỉ từng bị tạm dừng một lần trong thời gian ngắn vào năm 2017. Theo đánh giá hiện tại, khả năng kịch bản này xảy ra trong năm 2026 là tương đối thấp, trừ khi xuất hiện rủi ro thiếu điện nghiêm trọng.

Diễn biến này cho thấy bài toán cân bằng giữa an ninh năng lượng và cơ chế thị trường đang trở nên ngày càng phức tạp, khi chi phí nhiên liệu toàn cầu biến động mạnh và yêu cầu đầu tư vào ngành điện ngày càng lớn.