#Quốc tế

24HMONEY đã kiểm duyệt

Dự án điên rồ của Mỹ nhằm xóa sổ quyền lực eo biển Hormuz

Từ đề xuất mới nhất của cựu Chủ tịch Hạ viện Newt Gingrich đến hồ sơ mật về Dự án Plowshare, lộ trình dùng hàng trăm vụ nổ hạt nhân để "vẽ" lại bản đồ Trung Đông và Trung Mỹ hé lộ những tham vọng không giới hạn của siêu cường Mỹ.

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang quanh eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – một ý tưởng gây tranh cãi bất ngờ được khơi lại: dùng bom hạt nhân để mở một tuyến kênh đào mới, nhằm tránh “nút thắt cổ chai” địa chính trị.

Đề xuất này được cựu Chủ tịch Hạ viện Mỹ Newt Gingrich nhắc tới trên mạng xã hội, với lập luận rằng chỉ cần một số vụ nổ nhiệt hạch là có thể tạo ra tuyến đường thủy lớn hơn cả kênh đào Panama hay Suez. Dù chưa rõ mức độ nghiêm túc, phát ngôn này vẫn lập tức gây chú ý vì chạm tới một ý tưởng từng tồn tại ngoài đời thực.

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ và Liên Xô không chỉ chạy đua vũ khí, mà còn thử nghiệm việc “thuần hóa” năng lượng hạt nhân cho mục đích xây dựng. Tại Mỹ, Dự án Plowshare ra đời với tham vọng sử dụng các vụ nổ hạt nhân cho những công trình quy mô lớn như khai thác tài nguyên, mở cảng biển và đào kênh.

Nguồn gốc của tham vọng này gắn với khủng hoảng kênh đào Suez năm 1956 – sự kiện khiến chuỗi cung ứng toàn cầu chao đảo. Khi tuyến vận tải huyết mạch bị gián đoạn, các nhà khoa học Mỹ bắt đầu tìm kiếm giải pháp thay thế mang tính chiến lược. Ý tưởng dùng năng lượng hạt nhân để “định hình lại địa lý” từ đó được đặt lên bàn nghiên cứu.

Nhà vật lý Edward Teller, một trong những người đứng sau bom nhiệt hạch, là nhân vật chủ chốt thúc đẩy hướng tiếp cận này. Dưới góc nhìn của ông và các cộng sự, những vụ nổ được kiểm soát có thể giúp giảm chi phí đào đắp và rút ngắn thời gian thi công cho các dự án khổng lồ.

Một trong những kịch bản táo bạo nhất là kế hoạch xây dựng kênh đào mới tại Trung Mỹ. Các nghiên cứu cho thấy chỉ cần hàng trăm thiết bị nổ hạt nhân, chia thành nhiều đợt, có thể tạo ra một tuyến kênh ngang mực nước biển, đủ sức thay thế hoàn toàn kênh đào Panama với quy mô lớn hơn và vận hành đơn giản hơn.

Tuy nhiên, cái giá phải trả không hề nhỏ. Hàng chục nghìn người sẽ phải di dời, hệ sinh thái bị đảo lộn, và nguy cơ phóng xạ lan rộng là điều không thể loại trừ. Những cảnh báo từ giới khoa học về tác động môi trường ngày càng gia tăng, đặc biệt là nguy cơ xáo trộn sinh học giữa hai đại dương từng tách biệt hàng triệu năm.

Đến cuối thập niên 1960, những lo ngại này bắt đầu lấn át sự hứng khởi ban đầu. Cùng với rào cản pháp lý về thử nghiệm hạt nhân và áp lực ngân sách, các kế hoạch dần bị gác lại. Đến đầu những năm 1970, ý tưởng “đào kênh bằng bom nguyên tử” chính thức khép lại.

Dù không thành hiện thực, những nghiên cứu này vẫn để lại dấu ấn trong hiểu biết khoa học về địa chất và hệ sinh thái. Đồng thời, nó cũng trở thành ví dụ điển hình cho một thời kỳ mà công nghệ được đẩy tới giới hạn, còn rủi ro bị xem nhẹ.

Nhìn từ hiện tại, khi nhận thức về tác hại của phóng xạ đã rõ ràng, việc sử dụng vũ khí hạt nhân cho mục đích xây dựng gần như không thể chấp nhận. Những ý tưởng từng được xem là đột phá giờ đây lại bị nhìn nhận như biểu hiện của tư duy cực đoan.

Việc đề xuất này bất ngờ được nhắc lại trong bối cảnh hiện nay vì thế không chỉ gây tranh cãi, mà còn gợi lại một câu hỏi cũ: con người sẵn sàng đi xa đến đâu để giải quyết những bài toán chiến lược?