Dòng tiền “ngầm” tỷ USD: Iran dùng crypto để phá vòng vây trừng phạt

Giữa áp lực cấm vận tài chính từ phương Tây, Iran đang chuyển tiền mã hóa từ công cụ phụ trợ thành một trụ cột trong hệ thống tài chính. Không còn là câu chuyện đầu cơ nhỏ lẻ, crypto tại đây đã được tổ chức hóa ở quy mô quốc gia, với vai trò duy trì dòng chảy thương mại và thanh toán quốc tế.

Theo dữ liệu từ Chainalysis, thị trường tiền số tại Iran đã đạt quy mô khoảng 7,78 tỷ USD, với tổng giá trị giao dịch năm 2025 ước tính 8–11 tỷ USD. Đáng chú ý, Elliptic cho biết ngân hàng trung ương Iran đã tích lũy hơn 500 triệu USD stablecoin – tài sản neo theo USD – nhằm bảo toàn giá trị và né các rào cản giao dịch quốc tế.

Một trong những “đòn bẩy” lớn nhất là hoạt động đào Bitcoin. Theo chiến lược gia Jake Percy, chi phí khai thác tại Iran chỉ khoảng 1.300 USD/BTC, trong khi giá thị trường gần 68.000 USD. Biên lợi nhuận gần 67.000 USD mỗi đồng biến hoạt động mining thành “mỏ vàng”, cung cấp nguồn ngoại tệ số để nhập khẩu hàng hóa mà không cần đi qua hệ thống ngân hàng bị kiểm soát.

Quan trọng hơn, crypto đang tạo ra một “hạ tầng tài chính song song”. Dòng tiền này không chỉ phục vụ thương mại mà còn được cho là hỗ trợ các mạng lưới đồng minh của Iran trong khu vực. Điều này khiến tiền số trở thành một công cụ địa chính trị, chứ không đơn thuần là công nghệ tài chính.

Tuy nhiên, chính hệ thống này cũng phản ánh rủi ro nội tại. Dữ liệu blockchain ghi nhận những đợt “tháo chạy” vốn mạnh khi căng thẳng leo thang. Từ 28/2 đến 2/3, hơn 10 triệu USD bị rút khỏi các sàn nội địa; riêng nền tảng Nobitex chứng kiến dòng tiền rút đạt đỉnh gần 2,9 triệu USD mỗi giờ. Ngay cả khi Internet bị gián đoạn, dòng tiền vẫn có thể được chuyển ra nước ngoài – cho thấy mức độ linh hoạt nhưng cũng là dấu hiệu của tâm lý phòng thủ.

Theo các chuyên gia, quy mô và tốc độ của các giao dịch này cho thấy sự tham gia của tổ chức lớn, không còn là hành vi cá nhân. Một hệ thống “ngân hàng ngầm” đang hình thành – nhanh, rẻ và cực kỳ khó kiểm soát.

Bức tranh rộng hơn càng đáng chú ý: báo cáo của Chainalysis cho thấy các thực thể bị trừng phạt toàn cầu đã nhận tới 154 tỷ USD tiền mã hóa trong năm 2025. Điều đó đặt ra câu hỏi lớn cho trật tự tài chính hiện tại: khi tiền có thể di chuyển ngoài hệ thống ngân hàng truyền thống, hiệu quả của các lệnh trừng phạt sẽ còn duy trì được đến đâu.