"Đòn bẩy" nào cho lợi nhuận ngành điện?

Ngành điện Việt Nam đang phục hồi mạnh mẽ sau giai đoạn khó khăn, với lợi nhuận nhiều doanh nghiệp tăng đột biến nhờ thủy điện thuận lợi và chi phí nhiên liệu giảm. Triển vọng trung và dài hạn được củng cố bởi nhu cầu điện tăng và chính sách rõ ràng, nhưng vẫn tồn tại thách thức về cân đối cung – cầu, hạ tầng truyền tải và cơ chế thị trường.

Sau thời gian trầm lắng, ngành điện trở lại đường đua tăng trưởng nhờ cú hích từ thủy điện và điện khí. Trên đường chân trời, năng lượng tái tạo hé mở chu kỳ bùng nổ mới khi hành lang pháp lý dần hoàn thiện, dù bài toán cung – cầu và hạ tầng vẫn chưa dễ nghiệm.

Ngành điện trên đà hồi phục, mở lối cho chu kỳ tăng trưởng mới

Sau giai đoạn chật vật vì áp lực huy động và chi phí đầu vào, ngành điện Việt Nam đang bước vào quỹ đạo hồi phục rõ rệt. Nửa đầu năm 2025 khép lại với lợi nhuận bứt phá tại nhiều doanh nghiệp, tạo kỳ vọng cho một chu kỳ tăng trưởng mới trong bối cảnh nhu cầu dần phục hồi và chính sách điều tiết ổn định hơn.

Theo ông Nguyễn Ngọc Đức, Trưởng phòng Phân tích đầu tư FPTS, nhiều doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh, có nơi tới 150% so với cùng kỳ, nhờ môi trường vận hành cải thiện sau một năm biến động về thời tiết và giá nhiên liệu. Điều này không chỉ cho thấy chi phí đầu vào hạ nhiệt, mà còn phản ánh năng lực thích ứng ngày càng tốt hơn của doanh nghiệp trước biến động thị trường.

Phân hóa rõ nét – Thủy điện và điện khí dẫn dắt đà tăng

Đà phục hồi không đồng đều giữa các nguồn. Thủy điện nổi bật khi điều kiện thủy văn thuận lợi, giúp các đơn vị như VSH, AVC, CHP tăng trưởng ấn tượng. Điện khí cũng khởi sắc nhờ sản lượng huy động cao hơn, giá nhiên liệu giảm và cơ chế giá linh hoạt. Ngược lại, nhiệt điện than tiếp tục chịu áp lực cắt giảm sản lượng do thủy điện được ưu tiên, trong khi nhóm xây lắp điện chưa ghi nhận chuyển biến đáng kể bởi làn sóng đầu tư vào nguồn mới vẫn chưa quay trở lại mạnh mẽ.

Ở góc độ nhu cầu, ông Nguyễn Hà Đức Tùng (MBS) chỉ ra, sản lượng điện toàn hệ thống 6 tháng đạt gần 155,8 tỷ kWh, tăng 3,04% so với cùng kỳ nhưng vẫn thấp hơn xa mục tiêu 11-12% đề ra. Điều này cho thấy phục hồi kinh tế chưa đồng đều, đặc biệt ở các ngành công nghiệp tiêu thụ điện lớn. Dù vậy, nhờ giá nhiên liệu hạ nhiệt, phần lớn nhà máy vẫn duy trì được biên lợi nhuận tích cực.

Động lực mới: Năng lượng tái tạo trở lại cuộc chơi

Triển vọng trung và dài hạn được đánh giá sáng sủa nhờ nhu cầu điện tăng 9-10% mỗi năm để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng GDP. Trong bức tranh này, năng lượng tái tạo được xem là động lực lớn nhất. Sau thời gian dài chững lại do thiếu khung pháp lý, các chính sách mới ban hành cuối 2024 như điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, cơ chế giá minh bạch và đấu thầu cạnh tranh đã tạo nền tảng thu hút dòng vốn trở lại.

“Nếu vướng mắc thủ tục được tháo gỡ, vốn sẽ đổ mạnh vào điện gió, điện mặt trời. Doanh nghiệp có lợi thế triển khai nhanh như REE, GEG, Hòa Phát Power sẽ hưởng lợi, trong khi các nhà thầu EPC như PC1, TV2 cũng đón sóng nhờ thị trường dự án sôi động trở lại” – ông Tùng phân tích.

Thách thức: Cung – cầu, hạ tầng và cơ chế thị trường

Dù triển vọng rõ rệt, ngành điện vẫn đối diện rủi ro mất cân đối cung – cầu nếu đầu tư nguồn phát không bắt kịp nhu cầu. Lợi nhuận từ năng lượng tái tạo hiện đạt 11-11,5%/năm, hấp dẫn so với chi phí đầu tư, nhưng để duy trì sức hút, cơ chế hợp đồng mua bán điện cần minh bạch và linh hoạt hơn.

Bên cạnh đó, hạ tầng truyền tải là nút thắt lớn. Dù Quy hoạch điện VIII đặt mục tiêu tăng gấp đôi vốn cho lưới điện, tiến độ vẫn chậm, đặc biệt ở miền Nam và Tây Nguyên, nơi nhiều dự án tái tạo hoàn tất kỹ thuật nhưng chưa thể hòa lưới do quá tải. Ngoài ra, thị trường vẫn thiếu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, khiến cuộc chơi nghiêng về các tập đoàn lớn, đe dọa tính cạnh tranh dài hạn.

Nửa đầu 2025 đánh dấu bước hồi phục rõ rệt của ngành điện, với lợi nhuận cải thiện nhờ giá nhiên liệu giảm và cơ cấu huy động hợp lý. Triển vọng dài hạn được củng cố bởi nhu cầu tăng, chính sách minh bạch và dòng vốn tư nhân trở lại. Tuy nhiên, để trở thành động lực bền vững cho nền kinh tế, ngành điện cần sớm gỡ các nút thắt về nguồn phát, hạ tầng và thị trường.