Định giá cổ phiếu: Đắt hay rẻ – Không phụ thuộc dao động thị trường

Trong thế giới đầu tư, một trong những hiểu lầm phổ biến nhất chính là việc nhiều nhà đầu tư cá nhân cho rằng giá cổ phiếu trên sàn chính là giá trị thật của doanh nghiệp. Họ nhìn thấy giá tăng thì lập tức nghĩ rằng công ty trở nên “giá trị hơn”, còn khi giá giảm thì vội tin rằng doanh nghiệp “xấu đi”. Thực tế, định giá cổ phiếu là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Cổ phiếu luôn có hai loại giá trị mà nhà đầu tư cần phân biệt rõ. Thứ nhất là thị giá, tức mức giá đang được mua bán trên sàn chứng khoán. Con số này thay đổi từng giây, phản ánh tâm lý đám đông, dòng tiền ngắn hạn, thậm chí là những tin đồn xuất hiện trên thị trường. Thứ hai là giá trị nội tại, tức giá trị thật của doanh nghiệp, được tính toán từ những yếu tố nền tảng như lợi nhuận, dòng tiền, tài sản và triển vọng phát triển của ngành. Hai con số này có thể trùng nhau trong một giai đoạn nào đó, nhưng cũng có khi cách biệt rất xa. Và chính trong khoảng cách đó, cơ hội đầu tư mới thật sự xuất hiện.

Điều quan trọng cần hiểu là khi chúng ta nói về định giá cổ phiếu, chúng ta không hề quan tâm tới việc thị trường hôm nay xanh hay đỏ. Các mô hình định giá phổ biến đều dựa vào dữ liệu ổn định hơn nhiều, chẳng hạn như dòng tiền doanh nghiệp dự kiến tạo ra trong tương lai, lợi nhuận và cổ tức được chiết khấu về hiện tại, giá trị tài sản ròng, hoặc so sánh với những công ty cùng ngành. Tất cả những phương pháp này đều lấy dữ liệu tài chính và vĩ mô làm đầu vào. Nghĩa là chỉ khi lãi suất thay đổi, doanh thu hoặc lợi nhuận biến động, hay ngành có sự chuyển mình rõ rệt thì định giá mới thay đổi. Còn những dao động ngắn hạn của thị trường, dù lớn đến đâu, cũng không làm giá trị nội tại của doanh nghiệp biến động.

Một cách dễ hiểu hơn, hãy hình dung thị giá cổ phiếu giống như thời tiết hàng ngày: hôm nay có thể nắng gắt, mai lại mưa to, có lúc giông bão nhưng cũng có ngày quang đãng. Trong khi đó, định giá nội tại của cổ phiếu lại giống như khí hậu dài hạn: nếu là khí hậu nhiệt đới thì quanh năm vẫn nóng ẩm, dù thỉnh thoảng có bão đi qua thì bản chất khí hậu cũng không thay đổi. Thị trường có thể giảm mạnh do tâm lý hoảng loạn, nhưng doanh nghiệp vẫn bán hàng, vẫn tạo ra lợi nhuận và vẫn giữ nguyên các tài sản cùng triển vọng của mình. Giá trị nội tại của doanh nghiệp không thể “bốc hơi” chỉ sau một đêm.

Để minh họa, giả sử một doanh nghiệp A có EPS 5.000 đồng/cổ phiếu. Nếu trung bình ngành có hệ số P/E bằng 10, giá hợp lý của cổ phiếu này sẽ là 50.000 đồng. Trong trường hợp thị trường bi quan và cổ phiếu A bị bán xuống còn 40.000 đồng, khi đó cổ phiếu đang rẻ hơn so với giá trị nội tại. Ngược lại, nếu thị trường hưng phấn đẩy giá A lên 70.000 đồng, thì cổ phiếu đã trở nên đắt hơn giá trị. Trong cả hai tình huống này, giá trị nội tại vẫn không đổi, bởi kết quả kinh doanh và nền tảng doanh nghiệp chưa thay đổi. Chỉ khi lợi nhuận tăng lên, hay ngành có sự cải thiện rõ rệt, định giá nội tại mới điều chỉnh theo.

Như vậy, định giá cổ phiếu là một bộ môn khoa học dựa trên dữ liệu, chứ không phải trò chơi cảm xúc. Thị giá chỉ là cái mà thị trường sẵn sàng trả tại một thời điểm, còn giá trị nội tại mới là điều doanh nghiệp thật sự đáng giá. Khi đầu tư, nhà đầu tư kỷ luật cần luôn tự hỏi: “Giá thị trường hiện tại đang cao hơn hay thấp hơn giá trị nội tại?” chứ không phải “thị trường hôm nay xanh, chắc công ty này tốt hơn hôm qua” và đặc biệt không thể tự động đẩy định giá cổ phiếu khi thị trường tăng và cho rằng đó mới là tương xứng. Điều này đã khiến cho nhiều NĐT trong những cú sập mạnh cứ thắc mắc hoài tại sao có cổ phiếu hồi về trước giảm hoặc thậm chí vượt, có cổ phiếu mãi mãi ở lại vùng thấp?

Nhìn cổ phiếu đắt hay rẻ, hãy nhìn vào báo cáo tài chính, vào dòng tiền và vào triển vọng dài hạn của doanh nghiệp. Thị trường có thể dao động mỗi ngày, nhưng chính giá trị nội tại mới là thứ dẫn đường bền vững cho nhà đầu tư có tầm nhìn xa. Hoặc giả như, ta không biết định giá cổ phiếu, thì ta giao dịch bởi dao động giá hàng ngày thì cũng cần hiểu rõ, ta loại bỏ hoàn toàn yếu tố định giá khi giao dịch hàng ngày chứ đừng bám vào cơ bản một cách khiên cưỡng để giải thích cho hành vi giao dịch hàng ngày?